کودتا، انقلاب، و بیاعتمادی: لحظات حساس تاریخی رابطهی ایران و ایالات متحده
تصمیم پرزیدنت دونالد ترامپ به عدم تأیید قرارداد هستهای ایران، یک لحظهی حساس دیگر به روابط میان ایران و آمریکا که دههها دچار بیاعتمادی و اتهامزنیهای متقابل بوده، افزود.
از کودتای ۱۹۵۳ تا قرارداد هستهای ۲۰۱۵، روابط تهران و واشنگتن دستخوش دههها تلخی و اتهامزنی متقابل است.
تصمیم پرزیدنت دونالد ترامپ به عدم تأیید قرارداد هستهای ایران، یک لحظهی حساس دیگر به روابط میان ایران و آمریکا که دههها دچار بیاعتمادی و اتهامزنیهای متقابل بوده، افزود. حسن روحانی رئیس جمهور ایران به بسیاری از این لحظات در پاسخ خود به تصمیم جمعه شب ترامپ اشاره کرد.
در زیر نمونهای از این لحظات کلیدی مشاهده میکنید:
کودتای ۱۹۵۳
پس از جنگ جهانی دوم، ایران پالایشگاه نفت بریتانیا در آبادان که آن زمان بزرگترین از نوع خود در جهان بود را ملی کرد. آمریکا، از ترس نفوذ اتحاد جماهیر شوروی، با همکاری بریتانیا علیه دولت منتخب به رهبری محمد مصدق در ایران کودتا کرد. اگرچه در ابتدا به نظر میرسید شکست خورده است، اما تظاهرکنندگان خیابانی به تحریک سیا در نهایت مصدق را سرنگون کردند و پایههای سلطنت محمدرضا شاه پهلوی را مستحکم نمودند. نقش ایالات متحده در این کودتا، تا امروز در عدم اعتماد ایرانیان به آمریکا سهم بزرگی دارد.
انقلاب ۱۹۷۹
در ژانویهی ۱۹۷۹، قدرت شاه سرطانزدهی ایران تقلیل رفت. وی که با تظاهرات و اعتصاب مواجه بود، فرار کرد و به تبعید رفت، و حامیان آمریکایی خود که تصور نمیکردند انقلابی در کار باشد را دچار حیرت کرد. آیتالله روحالله خمینی، روحانی متنفذ و افراطی شیعی که سالهای طولانی در تبعید به سر میبرد، به تهران بازگشت. وی به زودی در دولتی تحت کنترل روحانیون، اولین ولی فقیه شد و به این ترتیب حرف آخر در تمام امور دولتی و کشوری را او میزد. اندکی بعد خمینی علیه کسانی که از انقلاب حمایت کردند اما با قدرت مطلقهی او مخالف بودند، برخاست.
تسخیر سفارت آمریکا و بحران گروگانها
در نوامبر ۱۹۷۹، دانشجویان دانشگاههای ایران به سفارت آمریکا در تهران حمله کردند و ۵۲ آمریکایی را گروگان گرفتند. خواستهی آنان بازگشت شاه به ایران و محاکمهی وی بود. پرزیدنت جیمی کارتر این مطالبه را نپذیرفت و دست به عملیات کماندویی برای آزادسازی گروگانها زد، و با شکست روبرو شد. شش آمریکایی که در ابتدای حمله به سفارت، گریخته و به سفیر کانادا پناه برده بودند، چندی بعد با کمک سیا از ایران گریختند. فرار آنها در در ۲۰۱۲ در فیلم سینمایی «آرگو» به نمایش درآمد. ایران گروگانها را به مدت ۴۴۴ روز نگه داشت، و پس از مراسم تحلیف پرزیدنت رونالد ریگان در ۱۹۸۱ آزاد کرد.
رسوایی ایران-کنترا
در دولت ریگان، ایالات متحده موافقت کرد که مخفیانه به ایران که در آن زمان در جنگ دههی هشتاد با عراق مورد تحریم تسلیحاتی بود، اسلحه ارسال کند. درآمد حاصل از فروش این تسلیحات صرف جنگ با شورشیان کنترا در نیکاراگوئه شد. ایالات متحده همچنین امیدوار بود که فروش اسلحه دولت ایران را تشویق به همکاری در آزادی گروگانهای آمریکایی شبهنظامیان شیعهی لبنانی حزبالله کند. هنگامی که جورج دبلیو. بوش به ریاست جمهوری ایالات متحده رسید، به ایران گفت «نیت خیر، نیت خیر میآورد» اما اگرچه گروگانهای آمریکایی در لبنان آزاد شدند اما روابط دو کشور هرگز از این حد پیشتر نرفت.
جنگهای دریایی و تیراندازی هوایی
در ۱۸ آوریل ۱۹۸۸ پس از آن که موشک فریگیت یواساس ساموئل ب. رابرتز با مین ایران در طول جنگ ایران و عراق نزدیک بود غرق شود، ایران و ایالات متحده درگیر نبرد یکروزهی دریایی شدند. آنروز نیروهای ایالات متحده به دو سکوی نفتی ایران حمله کرده و شش کشتی را تخریب و غرق کردند. چند ماه پس از آن، در ژوئیهی ۱۹۸۸، وینسنز یواساس در تنگهی هرمز یک هواپیمای ایران به مقصد دبی را با جت جنگندهی مهاجم اشتباه گرفت و هواپیما را سرنگون کرد و ۲۹۰ سرنشین هواپیما را کشت.
محور شر
بلافاصله پس از تهاجم تروریستی ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، ایران در حمله به افغانستان و سرنگونی طالبان به ایالات متحده کمک کرد. با این حال پرزیدنت جورج دبیلو بوش در اوایل ۲۰۰۲ روی ایران و کرهی شمالی و عراق انگشت گذاشت و این سه کشور را محور شر معرفی کرد و گفت به شدت «به دنبال سلاحهای کشتار جمعیاند». بلافاصله پس از آن پس ایران از کمک [به ایالات متحده] دست کشید.
رقبای میدان جنگ
…
متن کامل را در لینک زیر مطالعه کنید
https://www.timesofisrael.com/coup-revolution-and-mistrust-key-moments-in-iran-us-relations/?utm_source=The+Times+of+Israel+Daily+Edition&utm_campaign=3cb06399c9-EMAIL_CAMPAIGN_2017_10_15&utm_medium=email&utm_term=0_adb46cec92-3cb06399c9-55260489