۴۸ ساعت سورئال در دمشق – سفرنامه یک روزنامه نگار ارشد اسرائیلی از پایتخت دشمن
دیوید هورویتز، سردبیر تایمز اسرائیل، بهمراه گروهی معتبر از یهودیان ایالات متحده به سفری دو روزه به دمشق رفت.
مطلقاً نمی دانستم در سفر سوریه، با گروهی از یهودیان ایالات متحده و دیدار از اماکن مقدس و ملاقات با مقامات دولت شرع، چه تجربه ای برای من رقم خواهد خورد. آنجا ملتی را دیدم که در فاصلهٔ میان التیام و آشوبی نو ایستاده و دست به سوی شهروندان پیشین یهودی خود دراز کرده و می داند این دقایق تأثیری سرنوشت-ساز در تقدیر کشور دارد.
دیوید هورویتز، سردبیر تایمز اسرائیل، بهمراه گروهی معتبر از یهودیان ایالات متحده به سفری دو روزه به دمشق رفت. پیشنهاد سفر را آشر لوپاتین، از خاخام های مدرن ارتدکس افراطی میشیگان با مقامات سوریه مطرح کرد تا «گروهی از اعضای جامعهٔ یهودیان، اکثراً از آمریکا، در جایگاه سفیران صلح برای کمک به ایجاد ارتباط میان یهودیان سوریه و آمریکا، و دیگر یهودیان، و فراهم آوردن زمینه ای برای روابط نزدیکتر ایالات متحده و اسرائیل، هر دو، با دولت جدید سوریه و کمک به مردم سوریه» از این کشور دیدن کنند. برگردان فارسی بخش های کوتاهی از سفرنامهٔ پرشور و موشکاف او را در زیر می خوانید:
هورویتز می گوید تنها عضو گروه که اسرائیلی است، مقیم اسرائيل است، و روزنامه نگار است، من ام و این به لطف آشر لوپاتین است. از دیگر اعضای گروه، لارنس شیفمان، استاد مطالعات عبری و یهودی دانشگاه نیویورک و رئیس انستیتوی جهانی پژوهش پیشرفته در مطالعات یهودی؛ کارل گرشمان، رئیس و بنیانگذار بنیاد ملی دموکراسی و از نمایندگان پیشین ایالات متحده در شورای امنیت سازمان ملل؛ مندی چیتریک، خاخام متولد صفد، خاخام جامعهٔ یهودیان اشکنازی ترکیه و رئیس انجمن اتحاد خاخامی در کشورهای اسلامی. هماهنگ کنندهٔ سفر یک آمریکایی به نام جو جاجاتی است که در سوریه به دنیا دنبال آمده و نوهٔ رهبر پیشین جامعهٔ یهودیان سوریه است که بنیاد موزائیک [چندفرهنگی] سوریه است. هورويتز می نویسد «مهمتر از همه آنکه سفر به تأیید رسمی وزارت امور خارجهٔ سوریه رسیده است که اکنون تحت نظر احمد شرع، رئیس جمهوری جدید سوریه، جهادی کارکشته فعالیت می کند که تا همین دسامبر گذشته، ایالات متحده بر سر فعالیت تروریستی، برای سرش جایزهٔ ۱۰ بیلیون دلاری تعیین کرده بود، و در ۸ دسامبر ۲۰۲۴، نیروهای شورشی تحت فرمان او رژیم بشار اسد را سرنگون کردند.»
دیوید هورویتز می نویسد او را لوباتین به این جمع دعوت کرد، و او گرچه از این پیشنهاد بسیار خوشحال شده، اما امیدوار نبود رهبری سوریه با حضور او، که سردبیر تایمز اسرائيل است، در سفر موافقت کند. او در دیداری که در محل وزارت خارجه برگزار شد، از رشا غنام، مقام وزارت خارجه می پرسد، «چطور شد که با سفر ما، گروهی آشکارا یهودی که یک خاخام ارتدکس و شماری آکادمیک یهودی جزو آن است، موافقت شد؟ چطور با سفر من موافقت شد؟»
پاسخ غنام، با لحنی ساده و سرراست چنین بود: «لوپاتین که ابتدا اوایل امسال به سوریه آمد، سفری تحت عنوان سفیر دوستی درخواست داد. به اهداف سفر نگاه انداختیم. درهای سوریه به روی ادیان و فرهنگ های گوناگون باز است. ما هم موافقت کردیم.»
در شهر جبار، سنگر شوریان پیشین، که رژیم اسد در دورهٔ ۱۱ سالهٔ جنگ داخلی بارها آن را بمباران کرد و به توپ بست، گروه به دیدار محله های یهودیان رفت که چیزی جز ویرانه از آن بجا نمانده است. از کنیسای «الیاهو هاناوی» دیدن کردند که قدیمی-ترین کنیسای یهودیان در سوریه است که هنوز فعالیت دارد. گفته می شود بنای کنیسا، که قدمت آن ۷۲۰ پیش از میلاد می رسد،، روی غاری ساخته شده که مخفیگاه الیاس پیامبر بود اما اکنون اثری از آن غار نیست. کنیسا نیز که تا ۲۰۱۴ بر پا بود، با اصابت خمپاره، و آتش سوزی، و غارت، ویران شد و چیزی از آن بجا نمانده است.
مقصد بعدی گروه، آرامستان یهودیان دمشق بود که عمر گورهای آن به صدها سال می رسد و برخی نیز تازه اضافه شده اند. قدمت جامعهٔ یهودیان سوریه به دوران شاه داود می رسد اما امروز در آستانهٔ انقراض است. از ۱۰۰ هزار نفر در قرن گذشته، تا ۱۹۴۰ تنها ۱۵۰۰۰ نفر و سپس در ۱۹۹۰ تقریباً هیچ بجا نماند. گمان می رود امروز در کل سوریه شش یهودی زندگی می کنند. گور خاخام حیّم ویتال، از شاگردان معروف ایتسخاک لوریا، پدر کابالای امروزی که در ۱۶۲۰ آنجا به خاک سپرده شد، گنج والای گورستان است.
سردبیر تایمز اسرائیل، بعد از توصیف گل-گشت در مزار یهودیان، می نویسد چگونه کاروان اتوموبیل های حامل آنها از خیابان های شلوغ دمشق گذشت، و آنها را مقابل ادارهٔ پلیس پیاده کرد. در یکی از اتاق های طبقهٔ بالای ساختمان، دو در برنزی، که هفتهٔ گذشته از یکی از کنیساها به سرقت رفته بود، به دیواری تکیه داده شده است. خبر سرقت را جاجاتی به سرعت اطلاع داد، درها همان روز توسط رئیس پلیس و مأموران وی پیدا شد. جاجاتی به گروه می گوید امنیت کافی برای بازگردان درها به کنیسا نیست و فعلاً در همان ادارهٔ پلیس خواهند ماند. روز سه شنبه، در دیدار از وزارت خارجه و ملاقات حماد کارا علی، مسؤول امور مرتبط با یهودیان که به تازگی به این سمت منصوب شده، جاجاتی، اقدام سریع پلیس برای بازگرداندن درهای مسروقهٔ کنیسای منارشه را تحسین کرد. سپس چیتریک به مسألهٔ سلیم جاموش، دبیرکل جامعهٔ یهودیان بیروت نقب زد که در ۱۹۸۴ از کنیسای مرکزی شهر ربوده شد و هنوز اثری از او پیدا نشده است. چیتریک ابراز امیدواری کرد که دولت جدید سوریه در این رابطه کمک کند. هورویتز می نویسد: «من هم فرصت را غنیمت یافتم و گفتم اگر دولت سوریه بقایای جاسوس اسطوره ای اسرائیل، الی کوهن، که در ۱۹۶۵ در میدان مرجه دمشق به دار کشیده شد را به ما بازگرداند، تمامی ملت اسرائیل از چهرهٔ متفاوت سوریهٔ امروز غرق شگفتی خواهد شد.» با اینحال، کارا علی در پایان جلسه گفته است «شما از ته دل گفتید و من به گوش دل شنیدم.» اما هیچ قولی نداده است.
در جلسه ای که روز دوشنبه در وزارت خارجه برگزار شد، با قطیبه ادلیب، از استادان ارشد دانشکدهٔ خاورمیانهٔ شورای آتلانتیک و رئیس امور آمریکا در وزارت خارجهٔ سوریه برگزار شد، شدیدترین انتقاد او متوجه بنیامین نتانیاهو نخست وزیر رویکرد دولت اسرائیل به رهبری جدید سوریه بود.
ادلیب روز ۸ دسامبر ۲۰۲۴ را «شروع دوران نوین سوریه، و ایجاد پل های ارتباطی داخلی و خارجی» نامید، و افزود جامعهٔ یهودیان به «شکاف ها»یی که چند دههٔ گذشته یهودیان را تقریباً به ترک کامل سرزمین خود وادار کرد، به خوبی واقف است.
ادلیب در این دیدار گفته است «ما آماده ایم» با یهودیان سوریه در خارج از کشور «ارتباط ایجاد کنیم» و در صورتی که بخواهند، امکان بازگشت ایشان به کشور را مهیا کنیم. گفت مقامات سوریه با یهودیان سوری در نیویورک ملاقات کرده اند. ادلیب در ادامه گفت «سوریه می کوشد یک سیاست خارجی بر اساس «روابط و همکاری و منافع مشترک، و مدیریت اختلاف نظرها به جای درگیری» تنظیم کند. ادلیب در این ملاقات گفته است، چنانکه دیگر وزیرانی که در سفر دوروزه با گروه ملاقات کردند گفته اند مردم سوریه در آرزوی ثبات اند، گرچه برخی اعضا و حامیان رژیم اسد در این راه سنگ انداخته اند. واقعیت این است که مردم سوریه «اگر بخواهند، قادرند جنگ داخلی شروع کنند» یا از نو شروع کنند، «اما نمی خواهند.» «من میان نتانیاهو و آنچه می اندیشد و می کند، با آنچه مردم اسرائیل و مردم یهودی در کل، تمایز قائل ام.» به باور او، «نتانیاهو اسرائیل را به دورانی از انزوای بین المللی می کشاند.»
ادلیب با اظهار آن که «ما فاجعهٔ ۷ اکتبر برای مردم اسرائیل را می فهمیم»، می گوید کشور وی در نهایت به دنبال «قرارداد صلح با بر اساس مرزهای ۱۹۶۷ است.» او مدعی است در گفتگو با مقامات اسرائیل چنین بر می آید که «آنها خواهان سوریهٔ باثبات نیستند» و نتانیاهو انگار علاقمند است در جنوب سوریه، نزدیک مرز کشور وی، شرایطی باشد که کنترل آن از توان دولت سوریه خارج باشد.
گروه سفیران صلح یهودی بلافاصله پس از خداحافظی با ادلیب و ترک وزارت خارجه به موزهٔ ملی دمشق می روند، که از منظر هورویتز، خارق العاده-ترین بخش سفر است.
یکی از اعضای گروه، جیل جاشویتز، سرپرست و حافظ جودائیکا و مقیم پیتزبورگ است و همین اخیراً کتابی به نام «نمونه های دیداری» راجع به «چهره های کتاب مقدس در هنر و ادبیات یهودی عهد عتیق مدرن» به پایان رسانده است.
دیوید هورویتز می نویسد جیل پیش از ورود به موزه گفت «امروز یا به شدت سرخورده خواهم شد، و یا بهترین روز زندگی ام خواهد بود.» و بهترین روز زندگی اش شد.
در معیت چندین مأمور امنیتی و سربازان ارتش سوریه به اتاق نقاشی های موزه وارد می شوند. چتریک، مبهوت، می گوید «نمی دانم آخرین بار چه زمانی یک خاخام موفق به تماشای این آثار شد.»
محمد ندال الشرع، وزیر اقتصاد و صنایع، که در دوران اسد نقشی مشابه داشت و توانست به سلامت کناره-گیری کند، گفت سوریه «در نقطهٔ عطف قرار دارد… پیشتر، شکایت و شعار داشتیم. حالا باید همراهی و همکاری داشته باشیم.» «این آخرین شانس سوریه است. اگر از این فرصت پشتیبانی نکنیم، سوریه از دست خواهد رفت. فاجعه ای خواهد بود که عواقبش دامن مصر، عراق، لبنان، و شمال اسرائیل را خواهد گرفت.»
محمد ندال شرع گفت سوریه منابع زیادی دارد گرچه همه، در شمال شرقی کشور، تحت کنترل دولت نیست. از او پرسیدند آمریکا چه کمکی می تواند بکند. گفت «ما فناوری می خواهیم، کالا نمی خواهیم.»
سردبیر تایمز اسرائيل می نویسد، با خود گفتم چه غم انگیز، که او این کمک را از اسرائيل نمی خواهد، و اگر پیش از تهاجم و کشتار حماس و پیش از شروع جنگ دو سالهٔ کنونی بود، شاید می خواست.
هورویتز می نویسد: از او می پرسم چه پیش بینی از روابط اسرائیل با سوریه دارد. می گوید می داند که «مذاکراتی میان ما در جریان است»، و «برخی چیزها را باید ورز داد.» سپس رو به حاضران اتاق که با لبخند به او نگاه می کنند، می گوید، «سفر شما از همین ورز دادنها است.»
متن کامل سفرنامهٔ دیوید هورویتز سردبیر تایمز اسرائیل به دمشق را در لینک زیر مطالعه کنید
https://www.timesofisrael.com/48-surreal-hours-in-damascus-an-israeli-reporters-travelogue-from-an-enemy-capital/20