یک دانشپژوه هولوکاست، آزادی بیان لهستان و روایت این کشور از جنگ جهانی دوم را به آزمون میکشد
استاد دانشگاه پرینستن که مدعی است لهستانیها بیش از آلمانها یهودی کشتهاند، احتمالا به سه سال زندان محکوم خواهد شد.
استاد دانشگاه پرینستن که مدعی است لهستانیها بیش از آلمانها یهودی کشتهاند، احتمالا به سه سال زندان محکوم خواهد شد.
ورشو، لهستان – رهبری ملیگرای لهستان قصد ندارد بیخیال جنگ علیه یک دانشپژوه لهستانی-آمریکایی شود که مدعی است لهستانیها در طول جنگ جهانی دوم بیش از آلمانها یهودی کشتهاند؛ در لهستانی که به مقاومت خود در برابر نازیها میبالد، این ادعا بسیار بحثبرانگیز شده است.
مسأله این است که آیا جن توماس گروس، استاد دانشگاه پرینستن، رسما به لهستان توهین کرده یا نه؛ جرمی که میتواند مجازات سه سال زندان داشته باشد. یک دادستان اخیرا دستور داده تا تحقیقی یکساله تا ماه آوریل ادامه پیدا کند، و به این ترتیب حکم یک دادستان ردهپایینی که به دلیل کافی نبودن مدارک دال بر نیت بدنامکردن لهستان توسط این استاد دانشگاه، حکم کرد پرونده بسته شود، خنثی می شود.
آگنیزکا وارداک، وکیل گروس، با اشاره به اینکه در گذشته پروندهی مشابهای وجود داشته که بسته اعلام شد، گفت فکر میکند احتمال اتهام جنایی علیه وی بسیار پایین است. گرچه گروس در ایالات متحده زندگی میکند، اما امسال بهطور داوطلبانه برای بازجویی به لهستان بازگشت.
این پرونده آزمونی برای آزادی بیان در دولت راستگرای لهستان است که قدرت سیاسی را در خود متمرکز کرده است. منتقدین دولت بر این باورند که حزب حاکم از نهادهای دولتی برای ترساندن گروس بهره برده؛ گروس که پیشینهی یهودی دارد، لهستان را در دوران پاکسازی یهودستیزانهی سال ۱۹۶۸ ترک کرد. منتقدین نگران هستند که این حرکت مقامات لهستان، دیگر دانشپژوهان هولوکاست را از جستجوی آزادانهی حقیقت تاریخی دلسرد سازد.
مرکز سیمون ویسنتال، یک گروه حقوقبشری یهودی، تصمیم به ادامهی تحقیق را «نگرانکننده» نامیده و گفت «تمام نشانههای دگراندیشکشی سیاسی را بر خود دارد».
مارک ویتزمن، مدیر امور دولتی این مرکز، گفت «این تحقیق همچنین یکنوع بیگانهسازی اقلیتها و قربانیان است. این تحقیق، تجربهی این گروهها را از روایت ملی بیرون میگذارد».
در گردهمایی دانشپژوهان هولوکاست در لسآنجلس که تا یکشنبه ادامه دارد، تاریخدانان نام خود را پای نامهای به آندژی دودا (رئیسجمهور لهستان) افزودند که اقدام علیه گروس و همچنین قانون پیشنهادی را محکوم میکند که به گفتهی آنها دانشپژوهی هولوکاست را سرکوب خواهد کرد.
در این نامه آمده چنین اقداماتی «لهستان را در بین کشورهایی قرار خواهد داد که تلاش دارند آزادی بیان را ممنوع ساخته و مباحثات تاریخی را سانسور کنند».
طرف دیگر این مناقشه، لهستانیهایی هستند که ادعای گروس را از جمله حملات نامنصفانه به غرور این ملت میدانند که در ۱۵ سال گذشته و با کتاب «همسایهها» (کتابی دربارهی قتلعام یهودیان در دوران جنگ بهدست لهستانیها) آغاز شده، میخواهند گروس به سزای عملاش برسد. منتقدان گروس را به استفاده از روششناسی مشکوک و اغراق در حجم جنایات لهستانیها متهم میکنند و میگویند وی این کار را برای جلب توجه و دشمنی با زادگاه خویش انجام داده است.
گروس در مقالهای که در سپتامبر ۲۰۱۵ در پروجکت سیندیکیت منتشر کرد، خودداری لهستان و دیگر کشورهای اروپای مرکزی برای کمک به خیل عظیم مهاجرین را شدیدا محکوم کرده و گفته بود این نگرش ریشه در «گذشتهی آدمکشی» این منطقه دارد.
وی نوشت «لهستان را در نظر بگیرید که بهحق به مقاومت ضد-نازی خود میبالد، اما در واقع در طول جنگ بیش از آلمانها یهودی کشت».
این مقاله همچنین در نشریهی آلمانی «دی ولت» نیز منتشر شد، که خیانتی دیگر به ملیگرایان لهستانی قلمداد شده است.
این مقاله باعث شد شماری از شهروندان لهستانی شکایت خود را به دادستانها تسلیم کنند.
گروس روز جمعه به آسوشیتدپرس گفت که «گرچه میتوان پذیرفت که دادستانها برای پاسخگویی به شکایات مردم و انجام وظیفهی اداری این تحقیقات را آغاز کردند، اما حالا معلوم میشود این پرونده در حال تبدیل به یک پروندهی سیاسی است».
لهستانیها دهههاست که داستانهای قهرمانی و رنج لهستان در دوران جنگ را میشنوند؛ دفاع نظامی علیه تجاوز آلمان در ۱۹۳۹، شورش ورشو در ۱۹۴۴، لهستانیهایی که یهودیان را نجات دادند. بسیاری از مردم به مطالعهی تحویل یهودیان به آلمانیها توسط لهستان یا کشتار یهودیان بهدست لهستان (برای تصرف ملک و اموال یهودیان کشتهشده)، واکنش هیجانی نشان میدهند.
گروس در مقالهی سال ۲۰۱۵ خود، به پژوهش یک تاریخدان لهستانی دیگری اشاره میکند که برآورد کرده لهستانیها در طول اشغال لهستان به دست نازیها، بیش از ۳۰هزار آلمانی را کشتهاند. گروس و دیگر پژوهشگران باور دارند که شمار یهودیان کشتهشده بهدست لهستانیها، دهها هزار نفر است.