ابعاد نزدیکی و صمیمیت ترامپ و سعودیها، دغدغهی نتانیاهو است
سعودیها با عباراتی پر از تعارف و تملق میگویند به دیدگاه، قدرت، و قاطعیت رئیس جمهور ایالات متحده در عقد قرارداد صلح اطمینان دارند و خود نیز آمادهی کمکاند. اما دولت اسرائیل از روش ایشان اکراه دارد.
روز دوشنبه، از دقیقهای که از عربستان سعودی به سوی اسرائیل حرکت کند، دونالد ترامپ تاریخساز خواهد بود – برای اولین بار، از پایتخت عربستان سعودی به کشور یهودی یک پرواز مستقیم صورت خواهد گرفت.
و نیز هنگامی که دیوار ندبه، مقدسترین زیارتگاه یهودیان جهان را زیارت کند، برای دومین بار در این سفر، تاریخساز خواهد شد، زیرا اولین رئیس جمهور ایالات متحده است که در هنگام ریاست جمهوری از حرم دیدار میکند.
میزبانان سعودی وی روز شنبه تصریح کردند که اطمینان کامل دارند که وی با عقد قرارداد صلح میان اسرائیل و فلسطینیان قدمی پایا و خاطرهانگیز در خلق واقعهای تاریخی برداشته است.
ثبتنام برای دریافت خبرنامه روزانه از طریق ایمیل ثبتنام
وزیر خارجه، عادل الجبیر در کنفرانس مطبوعاتی با همراه وزیر خارجهی ایالات متحده رکس تیلرسون گفت که وی به «رویکرد تازه و قاطعیت وی در خاتمه دادن به مناقشهی طولانیمدت خوشبین است. بیتردید وی دارای دیدگاه مناسب است و ما باور داریم که از قدرت و قاطعیت نیز برخوردار است».
الجبیر همچنین گفت «کشور پادشاهی عربستان سعودی آمادهی همکاری با ایالات متحده برای ایجاد صلح میان اسرائیلیها و فلسطینیها و اسرائیلیها و عربهاست».
ستایشها و تقدیرهای شخصی از ترامپ – و این امر که شاه سلمان سالخورده خود برای خوشامد به رئیس جمهور به فرودگاه آمد، و دست خود را به سوی بانوی اول سرلخت، ملانیا دراز کرد که دست بدهد – اشاره به آن دارد که نظیر آنچه اوایل ماه جاری با محمود عباس در کاخ سفید اتفاق افتاد، سعودیها نیز اهمیت ایجاد ارتباط خوب با رهبر ایالات متحده را دریافتهاند، و از تملق او کوتاهی نمیکنند.
و این روشی است که بیشک بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل با دقت، و ناخشنودی، و البته بدون تعجب، زیر نظر دارد.
معلوم نیست نتانیاهو چه توقعی از – و یا چه امیدی به – دولت جدید داشت، واقعیت این است که رئیس جمهور هنوز سفارت ایالات متحده را از تلآویو به اورشلیم منتقل نکرده است، هنوز اقدامی برای فسخ قرارداد هستهای با ایران نکرده است و هنوز کارت سفید شهرکسازی به اورشلیم نداده است.
در عوض، رئیس جمهور از عباس در کاخ سفید پذیرایی کرده و برای ملاقات دوبارهی او در این هفته در بیتاللحم نیز برنامه ریخته است. عباس را غرق تملق کرده و از جمله از شراکت دائمی ایالات متحده و فلسطینیان در حفظ امنیت منطقه و مقابله با تروریسم تقدیر کرده است – تعارفاتی که احتمالا باعث شده در نخست وزیری همه توی سر خودشان بزنند.
و اکنون، رئیس جمهور شماری از قراردادهای اقتصادی عظیم با عربستان سعودی امضا می کند – رقمی بیش از ۳۸۰ بیلیون دلار برای ده سال آینده، و حدود یک/سوم آن، بیش از ۱۱۰ بیلیون، در معاملات تسلیحاتی. فقط برای این که تصویر روشنتری داشته باشیم، به خاطر داشته باشیم که قرارداد «همکاری امنیتی» ایالات متحده با اسرائيل که بعد از آنهمه بگومگو بالاخره در سپتامبر گذشته با دولت اوباما به امضا رسید، حدود ۳۸ بیلیون دلار برای ده سال آتی است.
دولت ترامپ وعده کرده است که اسرائیل برتری نظامی خود در منطقه را حفظ خواهد کرد. اما قرارداد تسلیحاتی روز شنبه، تسلیحات بسیار پیشرفته در مقدار بسیار زیاد در اختیار سعودیها میگذارد. و همانطور که تیلرسون و جبیر بارها تأکید کردند، این قراردادها روابط میان دو کشور را بسیار نزدیکتر و تعهدات دفاعی میان دو کشور را بسیار عمیق میکند.
شاید تعهد تیلرسون به همکاری نزدیک با سعودیها برای مقابله با نفوذ منفی ایران در منطقه، کاهش خشونتهای ایران، و حمایت این کشور از تروریسم و مداخلات آن در امور داخلی کشورهای خاورمیانه، اندکی خاطر اسرائیل را خوش کند.
اما همچنان که ترامپ از قراردادهای «فوقالعاده عالی» که «به معنای صدها بیلیون دلار سرمایهگذاری در ایالات متحده و کار، کار، کار» است ابراز خوشحالی میکند، اسرائیل نیز ابعاد چرخش ایالات متحده و چنین نزدیکی عمیقی چه معنایی برای سعودیها خواهد داشت را به دقت زیر نظر دارد.
مایهی خشنودی است که وزیر خارجهی سعودی با صراحت و به راحتی از اسرائیل سخن میگوید و آمادگی خود را برای کمک به روند صلح اعلام میکند، درست همانطور که سال گذشته یا دو سال پیش از این، مایهی خوشحالی بود که گاه به گاه رهبران و مقامات سعودی در کنفرانسها و انجمنّهایی حضور یابند که مقامات عالیرتبهی اسرائیل هم شرکت داشتند، و یکی از ژنرالهای سعودی به اسرائيل سفر کند، با مقامات رسمی و کنست اسرائيل ملاقات کند، و عکسهایی از این ملاقاتها نیز منتشر کند.
اما سعودیها معیارهای بسیار روشن و صریح در خصوص صلح اسرائیل و فلسطینیان و اسرائیل و عربها دارند. این معیار بنام طرح صلح عرب و یا طرح سعودی معروف است. از این طرح در ۲۰۰۲ رونمایی شد و همین چند هفته پیش دوباره در یکی از نشستهای سران عرب که سفیر ترامپ، جیسون گرینبلات نیز حضور داشت بر آن تأکید شد.
و تا کنون، دولت نتانیاهو این طرح را برای مذاکره نپذیرفته، و یکی از دلایلی که مطرح میکند این است که طبق این طرح اسرائیل میبایست به مرزهای پیش از ۱۹۶۷ بازگردد و دلیل دیگر عبارتپردازی در اشاره به پناهندههای فلسطینی است.
بنیامین نتانیاهو نخست وزیر به خوبی از خطرات «نه گفتن» به رئیس جمهور ترامپ آگاه است. به رئیس جمهوری که پیش از این به او گفته است در شهرکسازی اندکی «دست نگهدارد». به رئیس جمهوری که گفته «صادقانه، واقعا» باور دارد که قرارداد صلح میان اسرائیل و فلسطینیها را «زودتر از آن که فکرش را بکنید» خواهد بست.
به نظر نمیآید که اخیرا نتانیاهو هوادار طرح صلح عرب به پیشگامی سعودیها شده باشد. بنابرین نخست وزیر میبایست هم اکنون با دلهره شاهد خوشامدگویی شاهانهی سعودیها، که اخیرا سرمایهگذارهای آمریکا شدهاند، از ترامپ باشد. و در این حول و ولا باشد که آیا در جلب نظر رئیس جمهور به طرح صلح خود به عنوان زمینهای برای معاهدهای که ترامپ در نظر دارد معاهدهی تاریخی میان اسرائیل و فلسطینیها باشد، موفق خواهند بود یا نه.