عباس عراقچی بعنوان مقام ارشد تیم اتمی و معاون وزارت خارجه رژیم ایران، روز شنبه دهم امرداد ماه – اول اوت طی دیداری خصوصی که با مسئولین خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی پیرامون توافقنامه اتمی «وین» داشت، به نکاتی ناگفته در خصوص مذاکرات و توافقنامه اتمی اشاره داشت.

وی در این نشست محرمانه، علاوه بر اعتراف به “خسران بزرگ اقتصادی کشور” ناشی از روند پروژه های هسته ای، از “جزييات آزاردهنده” توافقنامه وین نیز سخن گفت و متذکر نکاتی شد که پیش از این از نگاه افکار عمومی داخل ایران مخفی نگاه داشته می شد.

ناگفته نماند، سخنان عراقچی بلافاصله در سایت های صدا و سیما منتشر شد، اما این مقام ارشد نسبت به انتشار اظهارات خود در جلسه خصوصی مذکور واکنش نشان داد و آنرا “غیراخلاقی”، “مغایر با منافع و امنیت ملی” و “غیرحرفه‌ای” خواند. همین حمله کافی بود که صدا و سیما عقب نشینی کرده و سخنان وی را حذف نماید و رسانه های رسمی نیز از باز انتشار سخنان عراقچی منع شدند.

پیش از این بخش های مهمی از سخنان جنجالی عباس عراقچی در نشست خصوصی مذکور منتشر و بازخوانی شده است. اما آن بخش از اظهارات مقام ارشد اتمی حکومت ایران در خصوص تاسیسات اتمی «فردوی» قم، و آنچه در مذاکرات «وین» از سوی طرفین بابت فردو “جای نگرانی” داشت و در نهایت “بحث” و “توافق” شد، حاوی نکاتی چند است.

“حمله به فردو فرضی بیهوده است”
عراقچی در جلسۀ محرمانۀ اول اوت با مقامات صدا و سیما تحت امر رهبر جمهوری اسلامی گفته بود: “فردو در زیر کوه قرار دارد که بیش از سه هزار سانتریفیوژ در آن جا نمی شود، مقایسه کنید با (تاسیسات) نطنز که ظرفیت نصب ۵۰ هزار سانتریفیوژ دارد با این حال ، چه نیازی به فردو دارید؟ از نظر تولید و غنی سازی نیز به چنین تاسیساتی با سه هزار سانتریفیوژ نیازی ندارید، ارزش صنعتی و علمی ندارد کاری که آنجا می شود کرد هر جای دیگر هم قابل انجام است ، کار غنی سازی حتما نباید زیر کوه باشد.”


مقام ارشد اتمی رژیم ایران افزود: “آنان همیشه این ترس و نگرانی را دارند که اگر دست از پا خطا کنند، ایران هر چه دارد جمع کند در فردو، و آن کاری که آنان می ترسند انجام دهد. دستور صریح مقام رهبری نیز این بود که هزار سانتریفیوژ آماده به کار باید در فردو باقی بماند و خدا می داند با توجه به مذاکرات، همیشه دل ما می لرزید که این شدنی نیست زیرا آنان به وجود حتی یک سانتریفیوژ هم در آنجا رضایت نمی دادند.”

وی پیرامون مخفی کاری حاکمیت جمهوری اسلامی از تاسیس و وجود فردو از دید جامعه جهانی نیز معترف شد: “زمانی که فردو را کشف کردند متوجه شدیم که فهمیده اند و همین که خواسته اند اعلام کنند، ما پیش دستی کردیم و سریع به آقای سلطانیه (نماینده وقت ایران در آژانس) دستور داده شد که موضوع را به آژانس اعلام کند و او هم در نامه ای موضوع را به آقای البرادعی اعلام کرد. او را سرزنش کردند که چرا نامه را گرفته است زیرا ‌قرار بود همان روزها موضوع را اعلام کنند. این پیش دستی ما اهمیت حیثیتی فردو را افزایش داد، و گرنه حتی به باقی ماندن یک سانتریفیوژ در فردو هم رضایت نمی دانند. البته دسترسی ها نیز مدیریت شده خواهد بود یعنی به همان شکل چشم بسته که پیشتر گفتم و بعضی مسخره کردند اما واقعاً مسخره نیست این اتفاق افتاده می توانیم چشم بسته هم ببریم.”

“اهمیت حیثیتی” فردو چیست؟

آنچه عراقچی از “اهمیت حیثیتی” تاسیسات اتمی «فردو» به زبان آورده، خود حاکی از نگرانی ویژۀ مقامات اتمی، سیاسی، امنیتی و نظامی جمهوری اسلامی بابت حیات و ممات این تاسیسات زیر زمینی است.

فوردو3

بر حسب گزارش هشت صفحه ای خبرگزاری آسوشیتدپرس در روز سه‌شنبه ۲۳ ژوئن (۲ تیر) امسال، یعنی چند روز قبل از توافق وین، آمریکا و دیگر کشورهای طرف مذاکره با ایران حاضر شده‌اند تا در صورتی که ایران فعالیت‌های اتمی خود را که می‌تواند منجر به ساخت سلاح هسته‌ای شود متوقف کند، رآکتورهای با تکنولوژی پیشرفته و نیز سایر تجهیزات مورد لزوم را در اختیار ایران قرار دهند .

در این سند که “همکاری‌های هسته‌ای غیر نظامی” نام گرفت، پیرامون تاسیسات فردو آمده بود که “اگر این سایت به جای غنی‌سازی اورانیوم برای تولید ایزوتوپ‌ مورد استفاده قرار گیرد، می‌توان بر سر ادامه فعالیت آن به توافق رسید. اما از آنجا که فرایند تولید ایزوتوپ به تکنولوژی مشابه غنی‌سازی اورانیوم نیاز دارد و یکی از این دو می‌تواند فوری جایگزین دیگری شود، این پیشنهاد احتمالا با مخالفت کنگره آمریکا روبرو خواهد شد.”

در ادامه آمده بود: “از آنجا که سایت فردو در عمق زمین قرار دارد و بین کوه‌ها محصور است، در برابر حملات هوایی مصونیت دارد. به همین دلیل آمریکا و متحدانش از مدتها پیش مصر هستند که فعالیت غنی‌سازی اورانیوم در این سایت متوقف شود. در صورت شکست مذاکرات، گزینه حمله به مراکز اتمی ایران، از سوی آمریکا و اسرائیل همچنان گزینه‌ای مطرح است. ”

دیدگاه صالحی در خصوص فردو چه بود؟

چند روز قبل از اظهارات عراقچی، علی اکبر صالحی، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران با حضور در برنامه زنده تلویزیونی گفته در خصوص فعالیت سایت فردو پس از توافق وین اظهار داشت: فردو از اساس برای ضمانت استمرار اصل غنی سازی به وجود آمد یعنی فردو خیلی به منظور تولید صنعتی غنی سازی در اشل بالا نبوده و به منظور استمرار اصل غنی سازی است که اگر خدایی ناکرده روزی نطنز را زدند نکند غنی سازی در ایران متوقف شود بلکه اصل غنی سازی را با مقیاس بسیار کوچکتر پیش می برد.
صالحی یادآور شد: “هزار و چهل و چهار ماشین در فردو خواهد بود که دو آبشارمان قریب به صدها ماشین در حال چرخش خواهد بود که اگر خدایی ناکرده روزی زیرقولشان زدند ما می توانیم فوری برگردانیم و غنی سازی را شروع کنیم.”

ابهام دائمی

اما آنچه همچنان در ابهام باقی مانده، ماهیت و هویت اتمی، نظامی، غنی سازیِ سایت فردو است، همانگونه که یکی از سامانه های نظامی – امنیتی ایران گفته : “فردو بعد از نطنز دومین سایتی است که قابلیت انجام غنی‌سازی تا سطح بیست درصد را دارد. همچنین از منظر امنیتی، در برابر حملات موشکی می‌تواند در برابر سخت‌ترین حملات مقاومت نماید و در واقع هدف اصلی از راه اندازی تاسیسات فردو این بود که با ایجاد یک پدآفند غیر عامل از حمله نظامی به تاسیسات هسته ای جلوگیری کند. به عبارت دیگر، به لحاظ نظامی- امنیتی، فرض بر این بود که تا زمانی که تاسیساتی در ایران وجود دارد که قابل بمباران نیست، دشمن به تاسیسات دیگر ایران هم حمله نخواهد کرد.”

تاسیسات فردو طی سالهای اخیر، از موارد چالشی و ابهام آمیز و امنیتی برای جمهوری اسلامی بوده است.