سنگ نبشته ای با عبارت «حزقیا (پسر) آحاز، پادشاه یهودا» در مجاورت تپه معبد مقدس در اورشلیم از زیر خاک بیرون کشیده شد که با نقش های مصری تزئین شده است.

دانشگاه «عبری» اورشلیم در دوم دسامبر 2015 اعلام کرد باستان شناسان از نوشته روی مهر استنباط می کنند که بر آن نام پادشاه «حزقیا»، که در قرن هشتم پیش از میلاد حکومت می کرده، حک شده است؛ این مهر اخیرا در حفاری های مجاور شهر قدیم اورشلیم کشف شد.

دکتر ایلات مازار، رئیس هیات اکتشافی در کنفرانس خبری در بخش «مانت اسکوپوس» دانشگاه عبری، اعلام کرد مهر نقش برجسته، یکی از ده ها مهری است که در سال های اخیر در بناهای سلطنتی عفوله استخراج شده است. بر این مهر عبارت «حزقیا (پسر) آحاز، پادشاه یهودا» حک شده است، که از شاهان یهودا متعلق به قرن هشتم پیش از میلاد بوده است.

مازار در باره این شیئ باستانی گفت: «هرگز از مهری که در دست خود پادشاه حزقیا بوده، چیزی نزدیک تر به او به دست ما نخواهد رسید». این مهر، برای مهر و موم کردن طومارها به کار می رفته است و ذراتی از طومار به بدنه داخلی آن چسبیده است و نشان از آن دارد که زمانی از آن برای مهر و موم کردن طوماری به دست خود پادشاه استفاده شده است.

حزقیا در حدود ۷۱۵ و ۶۸۶ قبل از میلاد بر قلمرو یهودا سطلنت کرد. در طول سلطنت وی، قلمرو او به دست امپراطوری آشور فتح شد و پایتخت وی، اورشلیم، به دست لشکریان سناخریب افتاد. کتاب شاهان، جلد دوم، ۱۸:۵ در باره حزقیا می گوید در میان شاهان یهود هیچ یک مثل او نبود، پیش از آن نیز کسی مانند او نیامده بود. او همچنین در سالنامه سناخریب یاد شده است. در روایات کتاب مقدس، حزقیا دستور حفر یک کانال آب را داد تا از چشمه سیلوام به شهر آب کشیده شده و محاصره شکسته شود. این تونل در قرن ۱۹ کشف شد و سنگ نبشته ای که در داخل آن پیدا شد، شرحی از بنای آن به دست می دهد.

این مُهر یک سانتیمتری با نقش های مصری تزئین شده است – خورشید بالدار و آنخ، نشانه زندگی. پیکرنگاری هایی از این دست از سوی رهبران یهودا مورد استفاده قرار گرفته بوده است و در مهرهای دیگر که در خاور نزدیک در دوران باستان یافت شده اند دیده می شود.

مازار می گوید: «نقش های مصری در هزاره دوم پیش از میلاد در سراسر منطقه رایج بودند» و از ارزش اولیه آنها کاسته شده بود. یهودیان باستان از سمبل خورشید به نشانه خدای متعال استفاده می کردند، و بال های خمیده شاید به معنای بیان حزقیا باشد که «قدرت من از کرامت خداست». وی اضافه کرد «این کاملا با معنای این نقش ها نزد مصریان متفاوت است».

پروفسور ایلات مازار از دانشگاه عبری اورشلیم (عکس: ایلان بن زیون، تایمز اسرائیل)

پروفسور ایلات مازار از دانشگاه عبری اورشلیم (عکس: ایلان بن زیون، تایمز اسرائیل)

این مهر در حفاری های ۲۰۰۹ به دست آمده بود اما پژوهشگران آن زمان به معنای نبشته آن پی نبرده بودند. امسال، باستان شناس دانشگاه عبری، روت بن آریه،‌ از نبشته روی مهر رمزگشایی کرد و از ارزش آن پرده برداشت.

بن آریه به تایمز اسرائیل گفت در مطالعات اولیه تصور شده بود عبارتی که در پایین مهر نوشته شده نام «ملکیاهو» است اما پس از آن که علائم سجاوندی در میان عبارت دیده شد که حروف «پادشاه» و «یهودا» را از هم جدا می کند، بلافاصله فهمیدیم که عبارت این است «پادشاه یهودا».

مهرهای دیگری نیز با نام پادشاه حزقیا در بازارهای اشیای عتیقه موجودند اما «تفاوت عظیم اینجاست که هیچ یک از آن ها در حفاری های باستان شناسی به دست نیامده اند». با وجود این کشف این مهر، اصالت آن مهرها را نیز تایید می کند.

عفوله بخشی از شهر قدیم اورشلیم است که درست در ضلع جنوبی تپه معبد مقدس قرار دارد، مکانی که دو تا از معابد یهود دوران باستان در آن قرار داشتند. این مکان مقدس ترین مکان یهودیان و سومین مکان مقدس مسلمانان به شمار می آید.

حفاری های انجام شده تحت پروژه مشترک اداره آثار باستانی اسرائیل و دانشگاه عبری صورت گرفته است.

حفاری ها در این ناحیه، محله سیلوان اورشلیم شرقی، با مناقشاتی همراه بوده است. با وجود این در این مکان برخی از قدیمی ترین اشیاء باستانی حفر شده اند که قدمت شان به قرون دوازده و یازده پیش از میلاد می رسد. به گفته مازار، مدارکی که دال بر موجودیت تاریخی شاهان داوود و سلیمان که از بنیانگزاران سلسله پادشاهی های یهودیه بوده اند در میان اشیایی است که در این حفاری ها به دست آمده است.

دو سال پیش، مازار اعلام داشت که یک مدالیون طلای بزرگ و یک گنج طلا در بخش فوقانی تپه معبد مقدس به دست آمده است که متعلق به قرن ۷ پیش از میلاد است. در این گنج ۳۷ سکه طلای بیزانس، دستبندهای طلا، گوشواره، شمش های نقره، منشور ذوزنقه، و یک مدالیون بزرگ با نقش های یهودی موجود بوده است. این گنجینه اکنون در موزه اسرائيل در اورشیلم به تماشا گذاشته شده است.

مازار که یک اسرائیلی نسل سومی باستان شناس است، بر حفاری های عفوله و شهر داوود، در دامنه تپه معبد مقدس نظارت کرده است.