نه تنها ایرانیان دوستدار موسیقی ایرانی، بلکه شنوندگان غیر ایرانی در سراسر جهان نیز، از صدای محمدرضا شجریان، محسن نامجو و موسیقیدانان نامی دیگر لذت برده و خواهند برد. کنسرت خانم «ژانت روتستین یهودیان» و «گروه شیراز» این حقیقت را بار دیگر ثابت کرد.

طی کنسرتی دو ساعته در «بیت هالوخم» در اورشلیم که توسط «سازمان معلولان نیروهای دفاعی اسرائیل» برگزار شد، ژانت جمعیت را جادو کرد و با صدای شیرین و قدرتمندش، جمعیت را به سفر بین دنیای موسیقی ایرانی و یهودی رهنمون ساخت. در این برنامه، از دستگاههای کلاسیک و شعر مذهبی یهودی ایرانی تا آهنگ های مدرن اجرا گردید، و در پایان شب برخی از شرکت کنندگان که بالای سن شصت سال سن داشتند، برپا خواسته و رقصیدند.

این کنسرت با قطعه موسیقی سازی در دستگاه اصفهان آغاز شد، که فرصت درک هنرمندی بالای اعضای «گروه شیراز» را به شنوندگان می داد.

این گروه متشکل از یعقوب میرون در فلوت، یعقوب فرامرز در ضرب، مرینا توشک در عود، دمیتری توپرمن در ویلون سل و سیتار و ایتان رفوعا پسر موسیقی دان نامی ایرانی یهودی ایتسخاک رفوعا در سنتور و سینتسایزر بود.

در این کنسرت، گروه روتستین یهودیان که آلبوم دومش «از پییوت فارسی» (شعر مذهبی) در سال 2010 میلادی انتشار یافت، با لباس شیک و انرژی زیاد به مرکز صحنه وارد شد.

در قسمت اول کنسرت متمرکز به آهنگ های کلاسیکی از جمله “شانه”, “شکار آهو”،”ای مه من”، “ای بت چین” و چند قطعۀ دیگر بود، که نشان می داد شنوندگان علاقه زیادی به موسیقی غمناک و آهسته ندارند، اما گروه روتستین یهودیان اعتقاد داشت که باید با موسیقی کلاسیک فارسی آشنا شد، چرا که مادر تمام موسیقی های شرق است.

سپس به طرف موسیقی سنتی مذهبی یهودی ایران رفتند، و آهنگ های آشنایی “آشریخم اسرائیل” (אשריכם ישראל), “اگدلخا” (אגדלך) و “شخر اواکشخا” (שחר אבקשך) خواندند، که مشهور به اسم “پییوت”، یعنی شعر مذهبی است و معمولا برای مراسم و نماز کنیسه سروده می شد. بر اساس شواهد، اولین نمونه های “پییوت” از قرن پنجم میلادی مانده است و در ایران هم شاعران یهودی “پییوت” در عبری و گویش خاص فارسی یهودی خودشان می سرودند.

برخی از آن اشعار کهن هنوز شنبه ها و اعیاد در کنیسه به کار برده می شود. علاوه بر این، شاعران امروزه هم “پییوت” نو می نویسند. اخیرا شاعران و آواز خونندگان اسرائیلی که روتستین یهودیان بخشی از آنان است، رنسانس سرودن و اجرای “پییوت” بر پا کرده اند.

جای تعجب ندارد که گروه ژانت، مراسم را با این شعر کلاسیک ایرانی و یهودی ایرانی آغاز کرد، که نخستین گام، موسیقی خودش با همراه آن ترانه ها بود. وی در تهران بزرگ شده و پدرش آواز خوان مذهبی یهودی نامی بود.

ژانت روتستین یهودیان و «گروه شیراز» (عکس: ساموئل تروپ)

ژانت روتستین یهودیان و «گروه شیراز» (عکس: ساموئل تروپ)

ژانت طی مصاحبه ای در سال 2012، در توصیف نخستین تجربه آوازخوانی خود در سن سه یا چهار سالگی در همان خانه پدری گفته بود: «برای من آن قدر طبیعی بود که آنجا باشم و آواز بخوانم که وقتی همه تشویق می کردند، در دلم تصمیم گرفتم که آن را عملی خواهم کرد… می دانستم که آواز خواهم خواند».

سال 1969 که ژانت چهارده سال داشت خانه ترک کرده و تنها به اسرائیل مهاجرت کرد. در ابتدا در کیبوتص “کفار خسیدیم” به کار کشاورزی پرداخت و بعدا تحصیلاتش را در رشته داروشناسی در دانشگاه عبری اورشلیم ادامه داد. مثل برخی از مهاجرانی که به اسرائیل می آیند، برای مدت طولانی از زبان و فرهنگ مادریش دور شد، اما سفر با همسر و دخترش به آفریقا پانزده سال بعد، صندوق بستۀ موسیقی را گشود.

امروز شعر مذهبی ژانت یکی از فعالین در زمینه “پییوت” و موسیقی یهودی ایران در اسرائیل است. کنسرت های زیادی برگزار می کند، در جشنواره های اسرائیل، فرانسه، آلمان و کشورهای دیگر شرکت می جوید، و به جای این که مانند خواننده های ایرانی یهودی دیگر که ترجیح می دهند آهنگ های عبری بخوانند، وی به قولی برایش مهم است که به فارسی بخواند. وی می گوید، «من یکی از آخرین محافظان این گنج و سنت موسیقی هستم».

در این میان، شنوندگان موسیقی وی و حاضران در کنسرت، نظرات متفاوتی داشتند، گروهی گفتند: «کلا لذت بردیم، ولی در آهنگ های کلاسیک کمتر؛ چون به به موسیقی شاد عادت داریم».

ولی برای «راخلی خاور»، ساکن اورشلیم که در خانواده ایرانی بزرگ شد، تنوع آهنگ ها مثبت بود و گفت: «دوست داشتم که وی چند نوع آهنگ خواند. من کمتر آهنگ های تند دوست دارم، اما وی به خواهش حضار واکنش مثبت نشان داد و اجرا کرد، و وقتی آهنگ های شاد شروع شد، به یاد مادر بزرگم افتادم.»

ژانت معتقد است که قدرت موسیقی ایرانی همان قدرت است که هر موسیقی دارد و می گوید: «اگر موسیقی اینهمه سال زنده ماند،پس می تواند سبب پیوند مردم با یکدیگر شود، حتی فراتر از زبان و کلام.»