اولی هینونن اظهار داشت دیدبانی نیروگاه مشکوک، با دوربین انجام شدنی نیست و از آژانس دعوت کرد اسناد محرمانه قرارداد جانبی توافق هسته ای را منتشر کند.

دومین مقام رسمی دیدبان اتمی سازمان ملل در هفته ای که گذشت گفت مکانیسم بازرسی مجمتع نظامی پارچین در توافق هسته ای از جدیت کافی برخوردار نیست

اولی هینونن، معاون سابق مدیرکل آژانس بین اللملی اتمی طی مصاحبه ای با تایمز اسرائیل از دفتر مستقر وین دعوت کرد تا توافق نامه جانبی که هنوز فاش نشده است و بخشی از توافق نامه هسته ای میان تهران و شش قدرت جهانی در ماه جولای است را منتشر کند.

هنوز معلوم نیست آژانس چگونه نظارت خود را بر پارچین اعمال خواهد کرد. پاسخ قطعی در مورد فعالیت های هسته ای ایران در این نیروگاه تا زمان انعقاد قرارداد هسته ای، بر پایه این نظارت تعیین می شود. طبق یک پیش نویس از قرارداد که به بیرون درز کرده است و از سوی اسوشیتدپرس منتشر شد، ایران به آژانس عکس، ویدئو، و نمونه های زیست محیطی تحویل می دهد.

هینونن نگرانی خود را به این شکل ابراز داشت‌:‌ «سوال این است:‌ آیا آژانس در زمان نمونه برداری های زیست محیطی حضور خواهد داشت؟» و در ادامه گفت:‌«به نظر من این طور می آید که آژانس در طریق دوربین شاهد نمونه برداری خواهند بود، یا از مسافتی دور. اگر واقعن اینطور باشد من به منطق و اعتبار این برنامه ریزی شک خواهم داشت».
هینون که سه دهه با آژانس همکاری کرده و سرپرستی شورای امنیت آژانس را به عهده داشته است توضیح داد نمونه برداری از نیروگاهی که مشکوک به فعالیت غیرمجاز هسته ای بوده است کار آسانی نیست.

او همچنین گفت:‌ «در چنین موقعیتی شما می بایست بدانید از چه چیزی نمونه برداری می کنید، چگونه نمونه برداری می کنید،‌ و بدانید آیا نمونه دقیقن از آنچه می بایست برداشت شده است یا نه. ارزیابی تغییراتی که ممکن است در تاسیسات صورت گرفته باشد،‌ نظیر نصب دیوارهای کاذب، اختفا یا استرلیزه کردن تجهیزات، از روی تماشای عکس یا ویدئو آسان نیست. شما می بایست شخصن در محل حضور داشته باشید و به چشم خود ببینید. به همین خاطر است که اگر آژانس در نظر دارد قدمی معتبر و قابل اطمینان بردارد می بایست در تاسیسات حاضر شود و مستقیما نمونه برداری کند.
مسوولیت آژانس تنها به نمونه برداری محدود نمی شود بلکه می بایست تجهیزات تشخیصی و ادوات فنی را نیز بررسی کند. نقش آژانس بسیار گسترده از این است به همین دلیل تاکید می کنم مشاهده از راه دوربین کفایت نمی کند.
هینون ابراز داشت:‌ راه های گوناگونی برای دستکاری در سطوح ابزار و ادوات پارچین وجود دارد:‌ مسولان ایرانی ممکن است اینها را رنگ یا لاک و الکل بزنند یا قطعات را تفکیک کنند و یا هر دو. با مشاهده از راه دوربین تشخیص این که حرکات صورت گرفته یا نه ممکن نیست. اما در صورتی که در محل حاضر باشند می توانند دستکاری های این چنینی برای تجهیزات را ببینند. و دقیقن همین جاهاست که می بایست ارزیابی شود. با دوربین نمی شود. می بایست یک ابزار را از زاویه های گوناگون ببینید و بررسی کنید. به همین خاطر حضور در محل، ضروری است.

قرارداد جانبی را منتشر کنید
منتقدان توافق هسته ای می گویند گزارش سالانه نشان داده است که ایران مجاز بوده است بازرسی نیروگاه های خود را خود انجام دهد و این را دلیلی دیگر برای حمله به توافق می دانند.

یووال اشتاتنیز وزیر انرژی به طعنه اظهار داشت:‌ البته نباید منکر اهمیت این گونه نوآوری های جهانی شد، اما این سوال پیش می آید که آیا بازرس های ایران نیست ناچار خواهند ۲۴ روز صبر کنند و بعد برای بازرسی محل و شواهد و مدارک جرم به محل وارد شوند؟

مدیر کل آژانس یوکیا آمانو گفت از شنیدن شایعات حاکی از مجاز داشتن ایران به بازرسی تاسیسات خود، او را برآشفته است و گفت گزارش های مربوط به انجام امر مهم تحقیق و تایید اعتبار ندارد و در بیانیه ای تصریح کرد که برنامه نظارت از سوی آژانس از نقطه نظر تکنیکی دقیق و معتبر و شایسته نهادی با سابقه و تجربه آژانس است.
آمانو اظهار داشت توافقات میان آژانس و ایران در مورد فعالیت های گذشته نظامی ایران محرمانه است. آژانس قانونا مسوولیت دارد که این مذاکرات را عمومی نکند به همان گونه ای که صدها توافق محرمانه دیگر با دولت های عضو آژانس را نیز افشا نمی کند.

هینونن که از اعضای ارشد هیات علمی مرکز علم و امور بین المللی بلفر از دانشکده کندی دانشگاه هاروارد است از آژانس خواست تمام معاهدات با ایران را منتشر کند. وی به تایمز آف اسرائیل گفت «چرا نمی بایست این مساله علنی بشود تا همه بدانند این توافق خوب است یا نه؟ من دلیلی برای پنهان کاری نمی بینم. وی گفت ماده ۵ مربوط به موافقت پادمانی میان ایران و آژانس، ضرورت محرمانه ماندن اطلاعات و مسائل حساس تجاری و امنیتی است. اما اگر گزارش سالانه درست باشد و تمام آنچه قرار است اتفاق بیفتد محدود به فیلمی که ایران به بازرسان آژانس تحویل می دهد باشد معیارهای فوق محلی از اعراب ندارند.

به گفته هنیونن «در یک چنین موقعیتی چه نیازی به محرمانه نگهداشتن این برخورد است؟ اطلاعات امنیتی محرمانه ای وجود ندارد که در صورت علنی شدن به خطر بیفتد. تنها در صورتی که تمام جزییات مراحل بازرسی در پارچین علنی شود می توان قضاوت کرد که آیا پرسش های مطرح شده به درستی پاسخ گرفته اند یا نه.
هینونن در ادامه گفت آژانس متعلق به آمانو نیست بلکه متعلق به تمام دولت های عضو است و اعتبار این دولت ها اکنون زیر سوال رفته است. در واقع تمام ۳۵ دولت عضو شورای مدیریت آژانس در صورتی که نیاز به راستی آزمایی فرایند معین می توانند از دبیرخانه درخواست کنند موافقتنامه های محرمانه را علنی کند. کانادا در موارد متعدد چنین کرده است. اسرائیل که از زمان تاسیس آژانس در ۱۹۵۷ از اعضای این سازمان به شمار می رود مصرانه خواهان علنی شدن تمام معاهده های جانبی با ایران است. یکی از مقامات رسمی اسرائیلی هفته گذشته به تایمز آف اسرائیل اظهار داشت برای یک بحث آگاهانه در مورد توافق با ایران ضروری است تمام مدارک برای واررسی در دسترس قرار بگیرند. این مقام رسمی حاضر نشد اعلام نکرد آیا تلاشی برای جلب رضایت دولت های عضو آژانس در تسلیم درخواست علنی شدن معاهده صورت گرفته یا نه. اگر چه شش قدرت جهان – آمریکا، انگلیس، فرانسه، روسیه، چین، و آلمان – در حال حاضر عضو شورای مدیریت آژانس اند، دولت های مخالف توافق نیز نظیر عربستان سعودی، قطر، امارات متحده عربی نیز عضو این شورا هستند.

هینونن گفت «بسته به رای دولت عضو است. تصمیم گیرنده آنهایند. اگر با معاهده موجود موافق اند، چه بهتر از این. اما همیشه می بایست در مراحل اجرایی یک معاهده دقت و قضاوت لازم اعمال شود». بنا به اظهارات هینونن، طبق تجربیات وی از همکاری با مسوولان هسته ای ایران، پس از آن که آژانس توافق فعلی موافقت کند و بازرسی مهندسی شده از از پارچین را شروع کند، تعلیق این پروسه و درخواست دسترسی مستقیم دشوار خواهد بود. درخواست ماموریت عملیاتی متفاوت بعد از موافقت با برنامه فنی معین، بسیار دشوار خواهد بود. اگر قرار است قدمی به درستی برداشته شود، از همین حالا باید شروع شود.