یافته‌های باستان‌شناختی درباره‌ی حیات بیزانس پیش از تسخیر مسلمانان، پیوند این مکان مقدس تاریخی با یهودیت و اسلام و مسیحیت را آشکار می‌سازد، اما نه ضرورتا با این ترتیب.

مسیح کمی پیش از مرگش، سقوط معبد دوم و متعاقبا ویرانی تپه‌ی معبد مقدس را پیش‌بینی می‌کند. این پیش‌گویی، که در سه انجیل ذکر شده، در صدر مسیحیت تبدیل به الهیاتی بنیادین می‌شود و به همین خاطر به هنگام تأسیس کلیساهای خود، از تخریب مقدس‌ترین مکان در دین یهودیت اجتناب کردند.

اما آیا همه‌ی مسیحیان تپه‌ی معبد مقدس را به حال خود رها کردند؟

در طول دهه‌ی گذشته، یافته‌های باستان‌شناختی فراوانی نشان داده‌اند که پس از تخریب معبد دوم و پیش از تسخیر اورشلیم به دست مسلمانان، تپه‌ی معبد مقدس پایگاه مسیحیان بیزانسی بود.

در عکس‌های نادری که در طول زمامداری بریتانیا در ۱۹۳۷ از کاشی‌های بیزانسی گرفته شده (و در ۲۰۰۸ منتشر شدند)، همراه با نیم میلیون کاشی متعلق به دوران بیزانس که در پروژه‌ی وارسی تپه‌ی معبد مقدس در سال ۱۹۹۹ کشف شد، شواهد بسیاری وجود دارد که مسجد الاقصی و پردیس آن بر روی ویرانه‌های مسیحی ساخته شده است.

در قطعنامه‌ی یونسکو درباره‌ی «فلسطین اشغالی» مکان‌های مقدس اورشلیم فقط با نام‌های اسلامی ذکر شده‌اند و پیوند تاریخی یهودیان و مسیحیان نادیده گرفته شده است. این قطعنامه که در مرحله‌ی کمیته‌ای و در ۱۳ اکتبر ۲۰۱۶ در پاریس تایید شده بود، با ۲۴ رای موافق و ۶ رای مخالف و ۲۶ ممتنع تصویب شد.

تعجبی ندارد که بسیاری از کشورهایی که به نفع این قطعنامه رای دادند، مسلمان بودند. اما چند کشور که بنابه سنت مسیحی ‌بوده‌اند نیز در بین حامیان این قطعنامه بودند و حتی در بین کشورهای ممتنع نیز وجود داشتند؛ که اساسا یک نوع حمایت تاکتیکی از این باور است که حرم شریف (که در سنت یهودی-مسیحی تپه‌ی معبد مقدس نامیده می‌شود) فقط به مسلمانان مربوط می‌شود.

تایمز اسرائیل پیش از تایید این قطعنامه توسط هیات اجرایی یونسکو در هفته‌ی جاری، خاستگاه‌های مسیحی تپه‌ی معبد مقدس را مورد کنکاش قرار می‌دهد.

گزارش تاریخی غالب
کنستانتین بزرگ، نخستین امپراتور روم که به مسیحیت گروید، در سال ۳۳۵ میلادی به بازسازی اورشلیم پرداخت و کلیسای مقبره‌ی مقدس را افتتاح کرد. مرکز این مسیحیت نوظهور اما هم‌چنان بیرون از تپه‌ی معبد مقدس ماند.

شواهد بسیاری وجود دارد که نشان می‌دهند همه‌ی مسیحیان به پیش‌گویی مسیح در انجیل مارک – یا مرقس (۱۳:۲)، که می‌گفت ویرانه‌ی معبد تخریب‌شده تا ابد همان‌جور خواهد ماند، اعتنا نکردند.

با این همه، استفاده‌ی مسیحیان از تپه‌ی معبد مقدس در زیارت‌نامه‌هایی نظیر گال بوردویی در ۳۳۳ میلادی یا حتی در نقشه‌ی معروف مادابا در کاشی‌های کف کلیسای بیزانسی سن‌جورج در اردن نیز مستند نشده است. این نقشه که متعلق به سده‌ی ششم می‌باشد، کهن‌ترین تحقیق نقشه‌کشی کشف‌شده در سرزمین مقدس را نشان می‌دهد.

یوون فریدمن، استاد تاریخ دانشگاه بار-ایلان، به تایمز اسرائیل گفت که مسیحیان بیزانسی در اورشلیم «تپه‌ی معبد مقدس را مرکز یهودیان می‌دیدند. [معبدی که] تخریب شده و باید همان‌جور بماند تا درستی پیش‌گویی مسیح ثابت شود».

فریدمن اما احتمال وجود کلیساهایی در تپه‌ی معبد مقدس در طول دوره‌ی بیزانس را رد نکرد.

فریدمن گفت «فکر می‌کنم باید تعدادی کلیسا [در تپه‌ی معبد مقدس] وجود می‌داشتند، اما مرکز جایگزین اصلی همان کلیسای مقبره‌ی مقدس بود». وی گفت این امر در دوره‌ی جنگ‌های صلیبی تغییر کرد و جنگجویان مذهبی (که خود را «وارث اسرائیل انجیلی» می‌دانستند) تپه‌ی معبد مقدس را تسخیر کرده و مساجد این منطقه را به کلیسا و پایگاه موقتی سیاسی خود تبدیل کردند.

به گفته‌ی جاشوا شوارتز، استاد جغرافیای تاریخی اسرائیل باستان در دانشگاه بار-ایلان، ساخت و ساز سازمان‌یافته‌ی مسیحی در تپه‌ی معبد مقدس امری است «نامحتمل».

وی به تایمز اسرائیل گفت «کلیسای پدران و نقشه‌ی مادابا تپه‌ی معبد مقدس را ویرانه و گواهی بر شکست یهودیت می‌دانند. شماری از منابع بیزانسی نیز می‌گویند یهودیان اجازه داشتند که در روز تیشا بآو برای سوگواری به تپه‌ی معبد مقدس بروند. برخی دانش‌پژوهان ادعا کرده‌اند که روحانیون مسیحی ترتیب این کار را داده بودند».

شوارتز گفت «من هیچ کلیسای مسیحی‌ای را نمی‌شناسم که در دوره‌ی بیزانس در تپه‌ی معبد مقدس ساخته شده باشد. واقعیت این است که پروژه‌ی وارسی تپه‌ی معبد مقدس شواهد مسیحی در آن‌جا یافته، که از نظر من احتمالا متعلق به صلیبیون یا بیزانسی‌ها در استفاده‌ی ثانویه‌ی صلیبیون است، اما این یافته‌ها متعلق به کلیساهای بیزانسی در اورشلیم هستند (که البته تعدادشان بسیار است). صلیبیون عاشق شلخته‌بازی بودند».