انتخابات محلی دولتی هفته آینده به رفراندمی در قوانین کنگره ملی آفریقا منجر می شود. با افزایش بیکاری، نابرابری، و خشونت، بسیاری از اعضای جامعه یهودیان نگران آینده خودند.

ژوهانسبورگ، آفریقای جنوبی – همزمان که بنیامین نتانیاهو نخست وزیر سفر اخیر خود به کشورهای جنوب صحرای آفریقا را در بوق و کرنا کرده و پس از ده ها سال از روابط پر تنش،اعلام می کند «اسرائيل به آفریقا بازمی گردد» ، برخی از یهودیان آفریقای جنوبی از خود می پرسند آیا بهتر نیست که رو به سوی مقابل سفر کنند؟‌

از پس از روزهای اوج آرمانگرایی کشور در دو دهه گذشته، اکنون شهروندان از سراشیبی سقوط دولت پرزیدنت جیکوب زوما و قوانین کنگره ملی آفریقا که زاده جنبش پیشین آزادی نلسون ماندلا بود، سرخورده شده اند.

وگرچه هنوز بسیاری از حامیان یهودی کشور به بازسازی ملت متعهدند، بسیاری دیگر در خصوص آینده آن دچار تردیدند.

اقتصاد این کشور ۵۵ میلیونی که تنها ۰.۱۳ درصد آن یهودی اند، راکد، و نرخ بیکاری ۲۶ درصد است. نیمی از جوانان بیکارند. فساد دولتی بیداد می کند. خود زوما به تنهایی هشتصد پرونده فساد در دادگاه دارد. نهادهای عمده دولتی نظیر خطوط هوایی آفریقای جنوبی دچار بحران دائمی اند، و کارشناسان معتقدند دست کم بخشی از مشکل به این خاطر است که مدیران این شرکت ها همه از دوستان زوما هستند، بی آنکه تخصصی در زمینه کاری خود داشته باشند. اگر شرایط موجود رو به بهبود نرود، سرمایه گذارهای استاندارد ‪&‬ پور، فیتچ و مودی را از دست داده و به سراشیبی سرمایه گذاری های ریسک بالا خواهد افتاد.

اگرچه طبقه متوسط سیاه به پنج میلیون افزایش یافته است و اکنون شماری بیشتر از طبقه متوسط سفید دارد، امروزه نرخ فقط سیاهان از زمان آپارتاید بالاتر، و دره میان دارا و نادار بسیار عظیم است. بانک جهانی آفریقای جنوبی را در لیست کشورهایی با بالاترین نابرابری اجتماعی قرار داده است.

خشم گسترده ای نسبت به کنگره ملی آفریقا موجود است، بخصوص در میان طبقه متوسط شهری که به نقض قانون اساسی از سوی زوما معترض اند.

قاضی دنیس دیویس از قضات دادگاه عالی کیپ و از اعضای ارشد جامعه یهودی می گوید فساد در آفریقای جنوبی موضوع تازه ای نیست، و در زمان آپارتاید هم دولت ملی گرا «از نظر اقتصادی فاسد بود، اما در نهان». امروزه با وجود رسانه های آزاد، مسأله علنی شده است. وی می گوید «کنترل فساد بستگی به ظرفیت سیاستمداران ما دارد. یک سیاست رقابتی ملی خواهد توانست فساد را کاهش دهد».

هفته آینده انتخابات سراسری در شهرداری محلی برگزار خواهد شد، که از سوی کارشناسان به عنوان رفراندم بر سر کنگره ملی آفریقا بشمار می آید.

همه پرسی کمپانی ایپسوس حاکی از آن است که کنگره ملی پس پیروزی بزرگ در ۱۹۹۴، این بار چند چند مهم – ژوهانسبورگ، تسوانه، نلسون ماندلا بی – را به ائتلاف چندحزبی اتحاد دموکراتیک، که حمایت گسترده ای از سوی یهودیان دارد، باخته است.

دوازده نماینده نامزد کنگره در دو ماه گذشته در کوازولو ناتال کشته شده اند. در تسوانا در ماه ژوئن معترضین اتوبوس ها و دیگر وسائل نقلیه دولتی را به آتش کشیدند، فروشگاه ها را غارت کردند و پنج نفر را به قتل رساندند. در ماه مه ۲۰ مدرسه در یووانی، لیمپوپو به آتش کشیده شدند.

خشونت های سیاسی به پردیس دانشگاه ها نیز کشیده است و آثار هنری و تندیس های تاریخی تخریب شده اند و مردم مورد تهدید قرار گرفته اند.

چه آینده ای در انتظار خواهد بود؟

شورای قائم مقام های جامعه یهود ماه گذشته در ژوهانسبورگ برای جامعه یهودی یک پانل پیش-انتخاباتی ترتیب داد که نمایندگانی از کنگره آفریقای جنوبی و حزب اتحاد دموکرات ها، و احزاب دیگر در آن سخن گفتند. یکی از گویاترین لحظات این جلسه زمانی بود که کسی از میان شرکت کنندگان پرسید: «من یک سفید آفریقای جنوبی و دارای چند بچه ام. شمار زیادی از سفیدهای متخصص آفریقای جنوبی در این کشور زندگی می کنند. بچه های من از نظر تحصیل و شغل چه آینده ای خواهند داشت؟».

رئیس پانل، ماندی وینر روزنامه نگار گفت «اگر شما سر میز شبات بنشینید، همه در باره «گزینه بعدی» صحبت می کنند… و معضل رفتن یا ماندن در ذهن ها تکرار می شود».

اکثر کسانی که در پانل حاضر بودند از پاسخ مستقیم به سؤال طفره رفتند.

احزاب مردمی نظیر مبارزان آزادی اقتصادی (که در پانل شرکت نکرده بودند، نشانه ای از بی اهمیتی مخاطبان پانل) به رهبری ژولیوس مالیمای پر جذبه، اصرار دارند که «انحصار سرمایه سفید» ریشه مشکلات کشور است. این حزب خواهان ملی کردن بانک ها، مزارع، و دیگر مراکز تولید است. ماندلا به خاطر آن که به جای بیرون راندن کامل رژیم آپارتاید به قیمت یک جنگ داخلی، حاضر به مذاکره با رژیم آپارتاید شد، وطن فروش نامیده شد.

اکثر یهودیان در یک رفاه نسبی به سر می برند، شبیه به زمان آپارتاید. اما اشتغال، از یهودیان جوان، و به طور کل از سفیدها، با عملکرد قاطعی که سعی در جبران گناهان دوران آپارتاید علیه سیاهان دارد، دریغ می شود. این، و نگرانی برای آینده انگیزه ای برای مهاجرت ایشان از کشور می شود.

دیویس نقطه نظرات محکمی در این خصوص دارد.

وی می گوید: «آینده یهودیان در این کشور بسته به موفقیت پروژه غیرنژادی است. به جای شکایت، می بایست درک کنیم که اقدامات اصلاحی بخش مهمی از روند جبران بیعدالتی تاریخی است و به موفقیت سیاست نا-نژادی کمک می کند».

برخلاف نظرات منفی، نقطه نظر مثبتی هم موجود است که معتقد است کاهش سلطه کنگره ملی آفریقای جنوبی و تقویت احزاب مخالف منجر به دموکراسی چندحزبی واقعی می شود. حامیان این نظر می گویند،‌ بالاگرفتن مخالفت ها در شبکه های اجتماعی، نظیر پست تهییجی فیس بوکی «همه سفیدها نژادپرستند» خود بخشی ضروری از مباحثه ملی در خصوص نژاد و تاریخ است.

زیو کارنگل، از رؤسای پیشین انجمن نمایندگان یهودیان آفریقای جنوبی که خود را یک «شهروند پرشور آفریقای جنوبی» می داند، در مراسمی که از سوی چباد آفریقای جنوبی در فوریه گذشته برگزار شد گفت که کشور با تشنج اقتصادی رو در رو است، و ملتی که از بیعدالتی اجتماعی شبکه های اجتماعی به جان آمده اند و اعتراض خود را به زبان می آورند.

اما وی همچنین گفت، کشور از مشکلات بزرگتری به سلامت بیرون آمده، نظیر ۱۹۹۰ که «بر اثر خشونت های سیاسی احتمال نابودی کشور می رفت اما با مذاکره های صلح آمیز موفق به راه حلی دموکراتیک شد».

ادای سهم خویش
پروفسور چهل ساله رشته حقوق بنیادین و قانون اساسی در دانشگاه ژوهانسبورگ، و رئیس لیمود بین المللی، دیوید بیلچیتز، چالش پیش رو را به خوبی توصیف می کند. او در دوران ماندلا در ژوهانسبورگ، به دوران جوانی پا گذاشت، و می گوید زندگی خود را با انگیزه دورنمای «آینده ای بر اساس کرامت انسانی، برابری، و آزادی برای همه» بنا کرده است.

پس از پایان تحصیلات در دانشگاه کمبریج انگلستان، به آفریقای جنوبی برگشت و احساس کرد «مسؤولیتی اخلاقی در برابر بازپروری نسلی جامعه آفریقای جنوبی» و «ادای سهم خود» در این روند را دارد.

شمار زیادی از یهودیان در دوران آپارتاید علیه رژیم فعال بودند. اما امروزه یهودیان از صحنه سیاسی غایب اند. به عقیده دیویس، دلیلش آن است که جامعه امروز سالمندتر و کوچک تر است. همچنین، یکی دیگر از دلایل آن پاپس کشیدن گسترده تر اقلیت سفید از سیاست های ملی است.

با این وجود دیوید می گوید «یهودیان به هیچ عنوان از سازمان های غیردولتی کنار نرفته اند، مثلا از گروه لابی ایدز، تاک، ایکوال اجوکیشن، و گراندآپ».

بسیاری از این یهودیان جوان از مدارس روزانه یهودی و جنبش های جوانان می آیند که بر پایه آموزش عدالت اجتماعی شکل گرفته اند.

تلاشی برای نوسازی
ریوا فورمن تاجر، برای مثال، قصد دارد یک کنسیه ۸۰ ساله، معبد اسرائيل در هیلبرو در نزدیکی پایین-شهر ژوهانسبورگ را بازسازی کند و مرکزی برای فعالیت های یهودیانی ایجاد کند که به مهاجران سیاه محلی خدمت می کنند تا شماری چند از نارسایی های اجتماعی را از میان بردارند.

وی شروع پروژه را در مراسمی که اوایل ماه جاری با حضور شهردار پارکز تئو، محافظ امور عمومی تولی مادونسلا و سفیر اسرائيل آرتور لنک و مهمانانی دیگر برگزار شد اعلام کرد.

تئو گفت محل این بنا، به دلیل مرکزیت هیلبرو و قابل دسترس بودن آن برای ژوهانسبورگی ها، ایده آل است.

فورمن، همچنین رابط میان «آفریقا پشتیبان اسرائیل»، گروه ائتلافی از مسیحیان حامی اسرائيل، و آژانس یهود است. وی نماینده دوستان آفریقای جنوبی اسرائيل، از حامیاان فدراسیون صیونیست های آفریقای جنوبی نیز هست.

فعالیت های یهودی در آفریقای پسا-آپارتاید از سازمان هایی نظیر آفریقا تیکون، که دو دهه پیش از سوی خاخام سریل هاریس، از دوستان ماندلا که از حامیان پرشور آفریقای جنوبی نو بود، بنیانگزاری شد، نمونه برداری شده است.

این فعالیت ها بیشتر مناطق فقیرنشین و با کمک منابع یهودی صورت می گیرد. پروژه «از گهواره تا شغل» به کودکان از شیرخوارگی تا نوجوانی و جوانی و اشتغال، کمک می کند.

معضل ماندن یا رفتن، خوش بینی یا بدبینی، از معضلات قدیم یهودی است.

در دوران آپارتاید، با ترس از بروز حمام خون، بسیاری به همراه دیگر سفیدها، و بخصوص پس از شورش سوتو در ۱۹۷۶ از کشور مهاجرت کردند.

در روزهای پربار ۱۹۶۰ تا ۱۹۷۰ شمار یهودیان به ۱۳۵هزار نفر رسید. امروز این رقم به نیم آن رسیده است، حدود ۷۰ هزار نفر که بیشتر در ژوهانسبورگ و کیپ تاون سکونت دارند.

معمولا یهودیان یک کشور را به دلیل سیاست های یهودستیز ترک می کنند، مثل نمونه اخیر فرانسه که گروه های زیادی از یهودیان اقدام به مهاجرت کرده اند. در آفریقای جنوبی اما، نرخ مهاجرت در مقایسه با دیگر جامعه های دیاسپورا پایین است.

در این جا، خوش بینی یهودی جزر و مد داشته است: بنا به همه پرسی ۲۰۰۵ از سوی مرکز کاپلان برای مطالعات یهودی در دانشگاه یهودی کیپ تاون، در مقابل رقم ۴۴ درصدی سال ۱۹۹۸، ۷۹ درصد از یهودیان در پنج سال آینده «به احتمال بسیار به زندگی در آفریقای جنوبی دامه می دادند». اگر حرف های پای میز شبات که ماندی وینر از آن یاد کرد درست باشد، یهودیان امروز بیش از گذشته به بدبینی رسیده اند.

ماندلا باور داشت که پروژه نا-نژادی آفریقای جنوبی پس از شکست آپارتاید، پیروز خواهد شد. آیا آفریقا توکون و معبد اسرائیل خواهند توانست سمبلی از یهودیت آفریقای جنوبی باشند که از این اندیشه دست نمی کشد و تسلیم نمی شود؟ انتخابات هفته آینده نشان خواهد داد که باد از کدام طرف می وزد.