پس از افشای یک سند «جانبی» که می گوید محدودیت های کلیدی اتمی رژیم ایران ظرف ۱۰ سال برداشته خواهند شد، مقامات اورشلیم هشدار می دهند که تهران می تواند «در زمان بسیار کوتاهی، سوخت لازم برای بمب های بسیاری را تولید کند».

یک مقام دولتی اسرائیل روز دوشنبه گفت سند جانبی محرمانه ای مربوط به توافق هسته ای ایران، نگرانی های اسرائیل درباره این توافق و توانایی ایران برای تسریع روند دستیابی بالقوه به بمب را افزایش داده است.

این مقام ارشد به تایمز اسرائیل گفت که بزرگترین نگرانی اورشلیم درباره توافق هسته ای ایران «این بوده و هست که این [توافق] پس از ده سال ایران را با ظرفیت غنی-سازی صنعتی اورانیوم که می تواند در زمان بسیار کوتاهی برای تولید سوخت بمب های هسته ای بسیاری به کار رود، به حال خود رها می کند».

این مقام ارشد گفت توافق هسته ای «محدودیت های برنامه هسته ای ایران را بر اساس تاریخ مشخصی لغو می کند، و نه بر اساس تغییر رفتار تهاجمی ایران، که شامل حمایت این کشور از تروریسم در سراسر جهان می شود. این توافق مشکل هسته ای ایران را حل نمی کند، بل آن را به تعویق انداخته و تشدیدش می سازد».

طبق این سند محرمانه، که روز دوشنبه به رؤیت آسوشیتدپرس رسیده، محدودیت های کلیدی بر برنامه هسته ای ایران که تحت این توافق تحمیل شده بود، کمی پس از یک دهه برداشته خواهد شد و زمان مورد نیاز ایران برای ساخت بمب را از یک سال به شش ماه یا کمتر تقلیل می دهد.

این سند تنها بخشی از سندهای مربوط به توافق سال گذشته ایران با شش قدرت خارجی است که علنی نشده است. این سند را دیپلماتی که بیش از یک دهه روی برنامه هسته ای ایران کار کرده به آسوشیتدپرس داده است. دیپلمات دیگری که همین سند را در اختیار داشته، صحت آن را تأیید کرده است.

نخست وزیر اسرائیل بنیامین نتانیاهو، به رغم ناراحتی شدید رئیس جمهور ایالات متحده باراک اوباما، پیشگام مخالفت با این توافق بوده است و حتی در مارس ۲۰۱۵ در کنگره علیه این توافق سخنرانی کرد. نتانیاهو گفته است این توافق نه تنها ایران را از دستیابی به سلاح های هسته ای باز نمی دارد، که مسیر ایران برای ساخت زرادخانه سلاح های هسته ای را نیز هموار می سازد.

دیپلماتی که این سند را به رویت آسوشیتدپرس آورده، آن را موافقت-نامه الحاقی به توافق هسته ای توصیف می کند. وی گفت گرچه این سند رسما از توافق هسته ای جدا محسوب می شود، اما اساسا بخش جدایی-ناپذیر توافق هسته ای است و به تأیید ایران و آمریکا و روسیه و چین و انگلستان و فرانسه و آلمان، شش قدرت مذاکره-کننده با تهران، رسیده است.

جزئیاتی که پیشتر منتشر شده حاکی است اکثر محدودیت های برنامه هسته ای ایران قرار بود تهدید تبدیل شدن فعالیت های صلح-آمیز هسته ای ایران به سلاح-سازی را کاهش دهند.

اما در حالی که بازه زمانی برخی از این محدودیت ها تا ۱۵سال است، اسنادی که در عرصه عمومی منتشر شده اند درباره این که فعالیت مستعد تکثیر هسته ای (یا غنی-سازی اورانیوم) ایران پس از ۱۰ سال نخست توافق چه سرنوشتی پیدا خواهد کرد اطلاع چندانی به دست نمی دهند.

این سند که به دست آسوشیتدپرس رسیده، اطلاعات لازم را فراهم می کند. طبق این سند ایران از ژانویه ۲۰۲۷ (۱۱ سال پس از اجرای توافق) می تواند فرآیند جایگزینی سانتریفیوژها با هزاران دستگاه پیشرفته را آغاز کند.

سانتریفیوژها اورانیوم را تا حدی افزایش می دهند که بتواند هم به مصرف سوخت رآکتور درآید و هم مقاصد پزشکی و تحقیقاتی را تامین کند و هم برای مرکز کلاهک هسته ای استفاده شود. طبق این سند ایران در حد فاصل ۱۱ تا ۱۳ سال می تواند سانتریفیوژهایی را نصب کند که پنج برابر ۵۰۶۰ دستگاهی که در حال حاضر مجاز به استفاده از آنهاست، بازدهی داشته باشند.

بر طبق این سند، تعداد دستگاه های جدید کمتر از تعداد دستگاه های فعلی خواهد بود، که بسته به میزان بازدهی شان بین ۲۵۰۰ و ۳۵۰۰ دستگاه خواهند بود. اما چون این دستگاه های جدید بازدهی بالاتری دارند، به ایران امکان می دهند تا دو برابر سرعت فعلی اقدام به غنی-سازی کند.

ایالات متحده می گوید توافق هسته ای ایران به نحوی طراحی شده که تضمین می کند ایران برای «گریز» و تولید اورانیوم کافی برای ساخت دستکم یک سلاح هسته ای، دست کم به ۱۲ ماه زمان نیاز داشته باشد.

اما بر اساس مقایسه بازده دستگاه های قدیمی و جدید، اگر سرعت غنی-سازی دوبرابر شود، زمان گریز نیز به شش ماه یا حتی کمتر کاهش خواهد یافت.
این سند همچنین به ایران اجازه می دهد تا کار خود با سانتریفیوژهای پیشرفته-تر را گسترش داده و ۱۵ سال پس از اجرای برجام در ۱۸ ژانویه، به آزمایش در مقیاس بزرگ اقدام کند.

این سند روشن نمی کند غنی-سازی ایران پس از ۱۳ سال چه سرنوشتی پیدا خواهد کرد. این سند خاطر نشان می کند در حالی که محدودیت های فعالیت های مستعد تکثیر هسته ای ایران پس از ۱۵ سال لغو خواهند شد،‌ امکان آن هست که همه محدودیت های مربوط به تعداد و نوع سانتریفیوژها برداشته شود.

هرچند یک مقام آمریکایی اشاره کرد که محدودیت مقدار مجاز ذخیره اورانیوم غنی-شده توسط ایران در این ۱۵ سال ۳۰۰ کیلوگرم خواهد بود و این ذخیره باید به کاربرد سوخت رآکتور محدود بماند که زیر حد لازم برای تولید سلاح هسته ای است. وی نیز مانند دیگر دیپلمات ها، خواست نامش ذکر نشود.

این مقام گفت «ما تضمین کرده ایم که عمدتا به خاطر محدودیت های ۱۵ساله ذخیره اورانیوم ایران، زمان گریز ایران پس از ۱۰ سال به تدریج پایین بیاید. در مورد زمان گریز ایران پس از ۱۰ سال اول توافق، تصور نمی کنیم که این زمان گریز ناگهان کم شود یا فورا نصف و به شش ماه برسد».

اما کاهش محدودیت ها بر تعداد و نوع سانتریفیوژها به این معنی است که وقتی توافق هسته ای انقضا یافت، تهران به جایگاهی خواهد رسید که می تواند سریعا اورانیوم غنی-شده بسازد تا ذخیره خود را به سطحی افزایش دهد که به این کشور اجازه دهد تا اگر بخواهد بتواند در ظرف شش ماه بمب بسازد.

ایران اصرار دارد که به ساخت سلاح های هسته ای علاقمند نیست، و آژانس بین المللی انرژی اتمی از نزدیک به اجرای این توافق نظارت دارد. آژانس می گوید تهران از زمان اجرای توافق، کمی بیش از شش ماه پس از نهایی شدن توافق ایران با شش قدرت جهانی در ۱۴ ژوئیه ۲۰۱۵، به آن پایبند بوده است.

باراک اوباما نیز به مناسبت سالگرد این توافق در روز پنجشنبه گفت این توافق موفق شده است برنامه هسته ای ایران را محدود سازد «و از درگیری بیشتر جلوگیری کرده و ما را امن تر سازد». اما جمهوری-خواهان آمریکا به این امر معترضند که زمان گریز بالقوه ایران در چند سال آخر این توافق، به بیش از نصف خواهد رسید.

اسرائیل که در گذشته ایران را در صورت نزدیک شدن به ساخت سلاح هسته ای تهدید به حمله هوایی کرده، نیز مخالف این توافق است. دیوید آلبرایت که نهاد علم و امنیت بین المللی وی یکی از منابع مورد اعتماد دولت آمریکا درباره برنامه هسته ای ایران است، گفت برنامه ای که در این سند آمده «بی-ثباتی زیادی به بار خواهد آمد که اگر تنش های منطقه فروکش نکند، حتی ممکن است به جنگ منجر شود».

این توافق در ازای محدودیت برنامه هسته ای ایران، تحریم های این کشور را برمی دارد. اما کنگره آمریکا هفته گذشته پیش از تعطیلات خود، لایحه ای را تصویب کرد که تحریم های جدیدی برای برنامه توسعه و آزمایش موشک های بالستیک تهران تحمیل می کند؛ کاخ سفید می گوید این برنامه حتی اگر بخشی از توافق هسته ای نباشد، برای حمل کلاهک اتمی طراحی شده است.

کنگره همچنین قطعنامه ای را تصویب کرد که خواستار بازداری دولت اوباما از خرید آب سنگین ایران (مولفه کلیدی در رآکتورهای هسته ای) می شود.

کاخ سفید گفته است که حذف آب سنگین مازاد این کشور ایران را از دستیابی به موادی که می تواند برای تولید بالقوه سلاح های هسته ای ذخیره شوند، بازمی دارد. اما منتقدین اشاره می کنند که چنین خریدی تنها پس از آن انجام شد که توافق هسته ای محدودیت های آب سنگین مازاد ایران را تحریم کرد. منتقدین همچنین ادعا می کنند که چنین خریدی، ایران را برای تخطی از این توافق پاداش می دهد.