بنیادگراها این مسجد با بنای مدرن را به مثابه یورش سکولاریسم خزنده به جمهوری اسلامی می‌نگرند، و مقاله‌ای شمایل ظاهری آن را به یارمولک یهودیان تشبیه کرد.

تهران، ایران (اسوشیتد پرس) – یک مسجد تاز‌ه‌ساز آوانگارد در قلب پایتخت ایران می‌توانست افراطی‌ها را بالای مناره‌ها بفرستد که از سر خشم فریاد [الله اکبر] سر دهند – اگر مناره‌ای می‌بود.

آرشیتکت‌های مسجد ولی عصر، به گنبد سنتی و مناره‌‌های رفیع پشت کردند و به جای آن طرحی مدرن از سنگ‌های خاکستری و سیمان که شکلی مواج یافته، انتخاب کردند، و می‌گویند با معماری پیرامون آن همخوانی بیشتر دارد و سادگی منزه اوایل اسلام را بیاد می‌آورد.

معماری تازه، افراطی‌ها را به خشم آورده زیرا این را بخشی از یورش سکولار خزنده به جمهوری اسلامی ارزیابی می‌کنند. سرمقاله‌ای که در وبسایت خبری مشرق منتشر شد، انحناهای نمای بیرونی بنا را به یارمولک یهودیان تشبیه کرد و مقامات را به خاطر تأیید بنا متهم به «خیانت» کرد. در مقاله گفته شده که طراحی «کاملا خنثی» نشان از «رویکرد آتئیست»ی آن است.

مسجد، آخرین صحنه‌ی نبرد جنگ فرهنگی میان افراطی‌ها و جامعه‌ی سرزنده‌ی هنری ایران است که – معمولا به خطا – امید داشته در دوران ریاست جمهوری روحانی، که به نسبت میانه‌رو است و در ۲۰۱۳ انتخاب شد، آزادی‌های بیشتری داشته باشد.


‌توضیح تصویر: ۷ فوریه ۲۰۱۸، کاترین اسپیریدنوف، یکی از آرشیتکت‌های مسجد ولی عصردر حال لمس کاشی‌های رنگی محراب نمازخانه‌ی طبقه‌ی اول مسجد، تهران، ایران. (AP Photo/Vahid Salemi)

بنای ۲۵هزار مترمکعبی (۲۷۰هزار فوت مکعب) در یک چهارراه اصلی، در یکی از راسته‌های خرید و فروش پررفت و آمد نزدیک دانشگاه تهران که خود از مراکز مراسم فرهنگی و هنری است، با خیزشی ملایمی از سطح زمین، بنا شده است. در مجاورت تئاتر شهر تهران قرار دارد، بنایی نمادین که تاریخ آن به پیش از انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ برمی‌گردد؛ مسجد دارای کتابخانه، سالن‌های مطالعه، و کلاس‌های درس، و آمفی‌تئاتر است.

رضا دانش‌میر، یکی از آرشیتکت‌های مسجد، گفت ماه‌ها تلاش کرده تا بالاخره توانسته است مقامات را راضی کند که یک مسجد سنتی در این محل وصله‌ی ناجوری به شمار خواهد آمد. وی حتی این مورد را تا کمیته‌ی مجلس نیز برد.

می‌گوید مقامات شهرداری «مخالفت کردند و گفت این شبیه به مجلس نیست، و شکل معمول مسجد را ندارد، و امکانش نیست». وی با اشاره به ایرانی‌های جوان و خاکی که در این محله آمدوشد دارند، گفت «توضیح دارم که مخاطب‌های واقعی این مسجد چه کسانی خواهند بود». «بالاخره توانستم قانع‌شان کنم».

وی افزود «می‌خواستیم یک پروژه‌ی آوانگارد باشد، نه محافظه‌کار و سنتی».


توضیح تصویر: در عکسی از ۷ فوریه ۲۰۱۸، پشت بام مسجد ولی عصر و بنای نمادین تئاتر شهر تهران دیده می‌شود، تهران، ایران. (AP Photo/Vahid Salemi)

وی و همکارش در طراحی این بنا، کاترین اسپیریدنوف، به این نکته اشاره می‌کنند که مساجد در شکل‌ها و اندازه‌های گوناگون ساخته می‌شوند، و اولین مسجدی که ساخته شد، در زمان محمد پیامبر، بنای ساده‌ای بود بدون گنبد و مناره.

گنبد، که تا قرن‌ها پیش از ظهور اسلام در معماری‌های کفار و مسیحیان دیده می‌شود، بعدها افزوده شد، و نیز مناره‌ها به همین ترتیب. در گذشته، مؤذن روزی پنج بار از پلکانی مارپیچ بالا می‌رفته تا اذان بگوید و مؤمنان را به نماز دعوت کند، اما این رسم دیگر در کل جهان اسلام از میان رفته است، و اکثر مساجد اکنون از سیستم‌های صوتی و بلندگو استفاده می‌کنند.

اما این نکات نزد افراطی‌ها و محافظه‌کارهای ایران که می‌ترسند با زیر سوال بردن ساختارهای سنتی – از جمله انواع سیمان و بتون – ممکن است بنیاد جمهوری اسلامی را سست کند، از وزن زیادی برخوردار نیست. مشرق می‌گوید که آرشیتکت‌ها طرح سنتی را «پای تئاتر شهر» قربانی کردند.

با این وجود، بنای مسجد پس از ۱۰ سال و ۱۶ میلیون دلار هزینه به پایان رسید، و قرار است در ماه‌ّهای آینده به روی عموم گشوده شود.

نیما برزویی، ۱۸ ساله، دانش‌آموز، می‌گوید اول نمی‌دانسته در این بنا مسجد هم هست، اما از این ایده استقبال می‌کند.

وی گفت «جنبه‌ی معنوی مسجد مهم‌تر از معماری آن است». «مهم نیست که از معماری سنتی مساجد که گنبد و مناره دارند پیروی نمی‌کند. اینجا محل عبادت است».