آژانس‌ بین المللی انرژی اتمی، ادعای ایران بر این مبنا که تأسیسات‌ نظامی‌اش خارج از محدوده‌ی بازرسی است را رد کرد و خواهان و دسترسی به تمام «اماکن مربوط» شد.

مقامات ارشد سازمان ملل ناظر بر برنامه‌ی هسته‌ای ایران، در گزارش فصل اخیر بازرسی‌ها اظهار داشتند ایران شرایط قرارداد را نقض نکرده است. همزمان، گزارش یوکیو آمانو رئیس آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای حاکی است که مترصد یافتن «مواد یا فعالیت‌های هسته‌ای اعلام نشده است».

آژانس همچنین ادعای ایران بر این مبنا که تأسیسات نظامی این کشور خارج از محدوده‌ی بازرسی است را رد کرد و گفت که اگر ابهامی در خصوص فعالیت‌های هسته‌ای مخفی ایجاد شود آژانس می‌بایست به همه‌ی «نقاط مربوط» دسترسی داشته باشد.

سخنان آمانو از اهمیت بسیار برخوردار است زیرا آژانس وی مسؤولیت نظارت بر قراردادی را بر عهده دارد که فعالیت‌های هسته‌ای ایران، که این کشور ابراز می‌دارد صلح‌آمیز است و ایالات متحده گمان پیگیری پنهان دستیابی به تسلیحات هسته‌ای را می‌برد را به عهده دارد.

علاوه بر متن سخنان وی، زمان‌بندی آن نیز از اهمیت برخوردار است. دونالد ترامپ رئیس جمهور ایالات متحده مکرر از این قرارداد انتقاد کرده و گفته است به تهران سهل گرفته است، و گزینه‌ی خروج از قراردادی که واشنگتن و شش قدرت دیگر جهان به همراه ایران دو سال پیش بر سر آن به توافق رسیدند را باز گذاشته است.

گرچه روسیه، چین، بریتانیا، فرانسه و آلمان نیز این توافق را امضا کرده‌اند، ایران و ایالات متحده نقش‌آفرینان کلیدی بودند. خروج آمریکا از توافق ممکن است منجر به نابودی قرارداد شود و ایران را به تسریع روند برنامه‌ای بکشاند که ممکن بود به تولید تسلیحات بینجامد.

در فشار مضاعف ایالات متحده به ایران، نیکی هیلی، سفیر واشنگتن در ایران، هفته‌ی گذشته با آمانو ملاقات کرد تا بر نقطه‌نظرات آمریکا در این خصوص که تأسیسات نظامی شامل نظارت آژانس می‌شوند، تأکید کند. مقامات دولتی از پرزیدنت روحانی تا دیگران در رده‌های پایین‌تر این گزینه را رد کرده‌اند و محمد باقر نوبخت سخنگوی دولت این هفته هر گونه تلاش در راه بازرسی نظامی را «خواب و خیال» خواند.

آمانو به طور مستقیم با مقامات ایران مخالفت نکرد، و گفت آژانس وی به «گزارش‌های خبری» پاسخ نمی‌دهد.

اما به اسوشیتدپرس گفت که مقررات بازرسی‌ها که از سوی ایران پذیرفته شده، آژانس وی «به تمام محل‌های مربوط فارغ از این که نظامی یا خصوصی باشند دسترسی دارد» زیرا مسؤولیت‌اش آن است که از عدم فعالیت‌های مخفیانه‌ی هسته‌ای ایران کسب اطمینان کند.

هیلی در بیانیه‌ای روز پنجشنبه گفت که اگر «بازرسی‌ از تأسیسات نظامی ایران «خواب و خیال» باشد، پس رعایت شروط از جانب ایران هم … خواب و خیال بوده است».

حتی اگر ایران چنین بازرسی‌هایی را بپذیرد، تحت شرایط بسیار سختگیرانه خواهد بود.
کارشناسان آژانس بین‌المللی به طور معمول ابزار و ادوات و خاک و هوای مناطق مورد بازرسی خود را در مواردی که به فعالیت‌های مخفیانه‌ی هسته‌ای مشکوک باشند را خود بازرسی می‌کنند. اما در آخرین بازرسی از یک تأسیسات نظامی، دو سال پیش، به کارکنان ایرانی اجازه دادند تا این کار را خود و تحت محدودیت‌های شدید در پارچین، که آژانس مشکوک بود دانشمندان ایرانی در گذشته بر تسلیحات اتمی فعالیت کرده‌اند را انجام دهند.

اما گرچه دولت پیشین ایالات متحده در راستای تفاهم هسته‌ای با ایران در این موارد انعطاف نشان داد، به نظر نمی‌رسد دولت ترامپ از چنین شیوه‌ای پیروی کند چرا که به دنبال راهی برای فسخ قرارداد است.

در این قرارداد تصریح شده است که تهران می‌بایست برنامه‌ی هسته‌ای خود را که در مرز قابلیت‌های تولید سلاح‌ بوده، در ازای لغو تحریم‌های اقتصادی و غیره، محدود سازد.